Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-11-23T04:44:02.405896+00:00

Пачазабазул тӀехь: 4 Пачаби

Пачазабазул тӀехь: 4 Пачаби

1. Пачазабазул тӀехь

1. РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

2. Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Пачазабазул тӀехь

Пачазабазул тӀехь

1. ЦеберагӀи

1. 4 Пачаби

ЦеберагӀи

Институт языка, литературы и искусства им. Г. Цадасы

Дагестанского федерального исследовательского центра РАН

Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул федералияб
цIех-рехалъулаб централъул ЦIадаса ХIамзатил
цIаралда бугеб МацIалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институт

Пачазабазул тӀехь

Электронияб форматалда гьаб тӀехь
нужеда батила Аллагьасул Калима таржама
гьабиялъул институталъул сайталда:

https:
ibt.org.ru/ru/ media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-298-6

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт, Москва

© Институт перевода Библии, 2021

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва ункъо цадахъ къватӀибе биччараб «Пачазабазул тӀахьал» абураб тӀехь. Гьелда жанибе уна Пачабазул ТӀоцебесеб, КӀиабилеб, Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехь.

«Пачабазул тӀахьал» ккола Аллагьасул Калимаялъул НекӀсияб КъотӀиялъул тарихиял тӀахьазул цо бутӀа. НекӀсияб КъотӀи гӀуцӀун буго 39 тӀехьалдасан. Гьелда гьоркьобе уна «Таврат» (Мусал щуго тӀехь), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал.

Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул ахирисев къади ва Аллагьасул авараг Шамуилил заманалдаса бахъараб, ГӀизраилалъул пача Давудил заманалде щвезегӀан ккарал тарихиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда кьун буго Сулейман пачалъун вахъараб заманалдаса бахъараб гӀизраилал Вавилоналде асирлъуде рачун араб заманалде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул тарихияб баян.

Гьал тӀахьазе кьучӀалъе росун руго некӀсиял пачабазул кӀалгӀабазда къойилал лъугьа-бахъинал хъван гӀуцӀарал цересел тӀахьал. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда рехсолел руго нилъер къоязде щвезегӀан нахъе цӀунун хутӀичӀел некӀсиял адабияталъул памятникал: «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен», «ГӀизраилалъул пачабазул тарих», «Ягьудиялъул пачабазул тарих» ва гь. ц.

Пачабазул тӀахьазда хъварал гӀемерисел лъугьа-бахъинал ритӀухъ гьарула гьебго заманалъул, Аллагьасул халкъалда гьоркьоса гурел, къватӀисахун батӀи-батӀиял тарихчагӀазул хъвай-хъвагӀаяздалъун. ТӀахьал хъвараб заманлъун рикӀкӀуна цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасру (гӀага-шагарго ц. э. 550-леб сон) – гӀизраилал Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда ругеб заман.

Нилъеца бицен гьабулел тӀолалго тӀахьазда бихьизабулеб буго БетӀергьан Аллагьасулги халкъалъулги гьоркьоблъиялъе БетӀергьанасул КъотӀиялъул кигӀанги цӀикӀкӀараб кӀвар букӀин; гьединго, дуниялалъул тарихалда жаниб билълъанхъараб кӀиго аслияб къуват – цо рахъалъ, пачабазгун рагъул бутӀруз цебе бачунеб дунялалъул къуват, цогидаб рахъалъ, Аллагьасул аварагзабаз цӀунулеб ва гьез халкъалъе загьир гьабулеб БетӀергьанасул амру ва Гьесул шартӀал.

Пачазабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул тарихалда жаниб ккараб кӀудияб хиса-басиялъул хӀакъалъулъ: рикь-рикьарал къавмазул халкъ гъункараб, къуватаб ва пачаясул бетӀерлъиялда гъоркь цолъараб пачалихъалде свериялъул хӀакъалъулъ. Пачазабазул КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго Давудил пачалъиялъул, гьесул ирсилав Сулейман гьавиялъул ва ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида абадиялъего Давудил наслу чӀезе букӀин БетӀергьанас загьир гьабиялъул хӀакъалъулъ.

Пачазабазул Лъабабилеб тӀехьалда жанибе бачун буго Давудил пачалъиялъул ахир, Сулейманил кӀикъого соналъул пачалъи – ГӀизраилалъул пачазабазул заманалъул «меседил гӀасру», хадуб ГӀизраилалда жаниб ккараб бикьи, гӀизраилазул кӀиго пачалихъалъул цоцада дандечӀей ва гьелдалъун ГӀизраилалъул гуч дагьлъизе байбихьи. Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел лъугьа-бахъиназда гьоркьоб бищун кӀвар цӀикӀкӀараблъун ккола Мукъадасаб Рукъ бай ва гьеб Рукъ БетӀергьанасе бацӀцӀад гьаби (5-8 бетӀ.). Гьединго гьениб бицунеб буго Сулейманихъе Шеваялъул бика ячӀиналъул хӀакъалъулъ, ва гьелдалъун жеги якъинго бихьизабулеб буго Сулейманил гӀакъиллъиялъул кӀодолъи.

Пачазабазул Ункъабилеб тӀехьалда нилъеда ратуларо Давудги Сулейманги гӀадал цӀар рагӀарал пачаби. Гьелъул гӀаксалда, гьениб нилъеда бихьула ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачазабаз тӀокӀалъ чӀечӀого гӀодоре тӀолел биял, цоцазда данде гьабулеб рагъ-кьал, хӀила-макру ва гьеб киналъулго хӀасилалда гучдакълъиялде ва инжитлъиялде ГӀизраил ккей. Амма гьениб хасаб бакӀ ккун буго Ягьудиялъул пача Ёшиягьица (цебесеб эраялъул 640–609 сс.). Гьес кӀудиял диниял хиса-басиял гьарула ва жиндирго халкъ цо Аллагьасде ва Гьесул бацӀцӀадаб нухде буссинабизе къеркьола.

Жакъасев цӀалдолес, гьайгьай, кӀудияб пайда босизе бегьула гьаб тарихияб къисаялдаса: гьересиаллагьзабазул цӀураб дунялалда, тӀоцебе баккула цохӀо Аллагьасда божараб халкъ ва гӀуцӀула цохӀо Аллагьасда божаразул улка.

Пачазабазул тӀахьазул цоги кӀвар цӀикӀкӀараб жолъун ккола гӀемерисел Аллагьасул аварагзаби БетӀергьанасукьа хӀинкъулел ва Гьесие мутӀигӀал чагӀилъун рихьизаруниги, амма пачаби, гьезул гӀагарлъи ва рагъул церехъаби, хӀакъикъаталдаги рукӀараб хӀалалда рихьизарун руго, гьезул цо гъалатӀ бахчичӀого. Гьединлъидал гьел унго-унгоял гӀадатиял чагӀилъун чӀола нилъеда цере. Гьединазул цоявлъун ккола Давуд пача. Давуд халкъазул тарихалда жанив машгьурлъана абадияб пачабазул гӀаркьелалъул бетӀер хӀисабалда гуревги, Забуралъул автор хӀисабалдаги. Амма, цин гьес гӀемер къо хӀехьезе ккана. Гьаб тӀехь цӀалулелъул нилъеда цебе чӀола Давудил гӀумруялъул байбихьи: гьесда дандчӀварал гӀемерал захӀмалъаби ва гьесие рукӀарал хӀинкъаби.

Пачабазда цадахъ гьал тарихиял тӀахьазда аслияб бакӀ ккун буго Аллагьасул амру жидеца халкъалъе загьир гьабулел аварагзабаз. Аварагзабаз диниял рацӀцӀадал нухазде халкъ буссинабизе хӀаракат бахъула: гьединавлъул ккола, жив чӀаго зобалазде хъамун арав Иляс авараг (3 Пач. 17-19 ва 21 бетӀ.; 4 Пач. 1-2 бетӀ.), гьединго, Илясил иш кодобе босарав ЭлишагӀ авараг (4 Пач. 2-9 ва 13 бетӀ.). Пачабазул Ункъабилеб тӀехьалъул 19-20 бутӀрузда бицуна цоги кӀудияв аварагасул – Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ. ЭлишагӀица, гьесдаса цере Илясица гьарурал гӀадин, кӀудиял мугӀжизатал гьарула: цо нухалда, гьесул рукьбузда хъвараб жаназацин чӀаголъула (4 Пач. 13:20-21 бетӀ.). Гьединго Ишаягь аварагасул рагӀудалъунги кӀудияб мугӀжизат бихьизабула БетӀергьанас Хизкиягь пачаясул кӀалгӀаялда (4 Пач. 20:11).

ГӀемерал гӀасрабаз цере хъварал гьал тӀахьазда ратула гьанжесеб гӀелалъул гӀадамазда ричӀчӀуларел бакӀал, жеги рагӀичӀел рагӀаби. Гьединлъидал тӀехьалъул ахиралда кьун буго ричӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян. Гьединго тӀехьалъул ахиралда кьун руго тӀехьалда бицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакӀазул картаби ва суратал.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

4 Пачаби

4 Пачаби

1. ЦеберагӀи

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

ЦеберагӀи

Пачабазул Ункъабилеб тӀехь

ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалдаги, Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалдаго гӀадин, бицунеб буго гӀизраилазул ва гьезул кӀиябго пачалихъалъул, ай, ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул хӀакъалъулъ.

ТӀехьалда жанире рачун руго цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялдаса бахъараб цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасруялъул байбихьуде щвезегӀан гьоркьоб заманалъул лъугьа-бахъинал. Бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула кӀиго бутӀаялде:

1) ГӀизраилазул кӀиябго пачалихъалъул тарих – цебесеб эраялъул 772-леб соналъ ассирияз Самария кверде босиналда цебесеб заман (1–17 бетӀ.);

2) ГӀизраилазул къилбаялъул рахъалъул пачалихъалъул, ай Ягьудиялъул тарих – цебесеб эраялъул 586-леб соналъ вавилонияз Иерусалим кверде босиналда цебесеб заман (18–25 бетӀ.).

БетӀергьан Аллагьасе жал мутӀигӀлъичӀолъиялъ, гӀизраилазда гӀемер гӀазаб-гӀакъуба бихьула. БетӀергьанас, аварагзабиги ритӀун, гьезда цебеккунго лъазабун букӀана гьедин кколеблъи. Иерусалим тӀубан щущахъ базаби ва Ягьудиялъул халкъалъул цӀикӀкӀарасеб бутӀа Вавилоналде асирлъуде бачун ин, – гьеб ккола жугьутӀазул тарихалда жаниб цӀакъ кӀвар цӀикӀкӀараб лъугьа-бахъинлъун.

ЦохӀо пачабазул гуребги, тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул къадру цӀикӀкӀарал аварагзабазулги: Иляс аварагасул ва гьесие хъулухъ гьабурав ЭлишагӀ аварагасул (2–9, 13 бетӀ.), гьединго Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ (19–20 бетӀ.). ЭлишагӀ аварагас халкъалдаги пачабаздаги лъазабула гьез Аллагьасул ццин бахъинабун букӀин ва гьезда цебе Аллагьасул амру загьир гьабула гьес, амма гӀемерисезе гьелъухъ гӀенекки къабуллъуларо. Ишаягь аварагас Хизкиягьида вацӀцӀадго хьвадизе малъула ва Иерусалим щущахъ базабизе букӀин бицуна (20 бетӀ.).

Гьаб тӀехьалда гьединго хасаб кӀвар кьолеб буго Ягьудиялъул даража тӀадегӀанав пача Ёшиягьил пачалъиялъул заманалда ккарал лъугьа-бахъиназде: мажусиязул батӀи-батӀиял гьересиаллагьзаби гьес ракьалдаса тӀагӀинаруна ва халкъ цохӀо БетӀергьан Аллагьасде буссинабуна (22–23 бетӀ.).

ТӀехьалда буго

Пачабазул Ункъабилеб тӀехь

1. Пачалъи кӀийиде бикьи (4 Пач. 1–17)

2. Ахазиягь пача ва Иляс авараг (4 Пач. 1:1-18)

3. Иляс авараг зобалазде хъами; ЭлишагӀ авараг ва ГӀизраилалъул пача Иорам (4 Пач. 2:1–8:15)

4. Егьорам ва Ахазиягь – Ягьудиялъул пачаби (4 Пач. 8:16-29)

5. ГӀизраилалъул пача Егьул заманаялъ ккараб хиса-свери (4 Пач. 9:1–10:36)

6. Ягьудиялда Аталиял ва Егьоашил пачалъи; БетӀергьанасул Рукъ цӀи гьаби (4 Пач. 11:1–12:21)

7. Егьоахаз ва Иоаш – ГӀизраилалъул пачаби; ЭлишагӀил хвел (4 Пач. 13:1-25)

8. Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (4 Пач. 14:1–15:38)

9. Ахаз – Ягьудиялъул пача (4 Пач. 16:1-20)

10. Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача; ассирияз ГӀизраил асир гьаби (4 Пач. 17:1-41)

11. Ягьудиялъул тарих (4 Пач. 18:1–25:30)

12. Хизкиягьил пачалъи; гьев сах гьави (4 Пач. 18:1–20:21)

13. Манасс ва Амон – Ягьудиялъул квешал пачаби (4 Пач. 21:1-26)

14. Даража тӀадегӀанав Ёшиягь пача; Аллагьасулгун КъотӀи цӀи гьаби (4 Пач. 22:1–23:30)

15. Ягьудиялъул ахирисел пачаби (4 Пач. 23:31–24:20)

16. Иерусалим кьучӀдасаго биххи; халкъ Вавилоналде асирлъуде ккей (4 Пач. 25:1-30)

1

Иляс авараг ва Ахазиягь пача

1^1Ахав хун хадуб ГӀизраилалъул кверщалида данде чӀана МогӀав+. 2Цо къоялъ, Самариялда жиндирго рокъов, цебе хьуриги ккураб тӀадрукъалъул рагъидаса гӀодове вортана Ахазиягь ва захӀматго лъукъун бусаде ккана. Гьес вакилзаби нухде ритӀана хадусеб тӀадкъайгун: «Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида[*] цӀехезе а, дун гьаб унтудаса сахлъизе вугищилан»+.

3Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик кӀалъана Тишбиялдаса Иляс аварагасда: «Самариялъул пачаясул вакилзабазда данде ун, гьезда цӀехе: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев?“+
4Гьединлъидал, гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“ – ян».

Иляс аварагас гьеб рагӀи Ахазиягьил вакилзабазухъе щвезабуна. 5Цинги вакилзаби пачаясухъе нахъруссана ва пачаяс гьезда цӀехана: «Нуж щай тӀадруссарал?» – ин. 6«Нижеда данде цо чи вачӀана, – ян жаваб кьуна гьез. – Гьес нижеда абуна нужерго пачаясухъе нахъруссун, БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугин абе гьесдайин: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев? Гьединлъидал, гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

7Пачаяс гьезда цӀехана: «Дов нужеда данде вачӀарав ва нужеда гьедин кӀалъарав чи кинаб куц-мухъалъул чи вукӀарав?» 8Гьез жаваб кьуна: «Керчав, къухьдулги тӀад ретӀарав, къохьол рачелги барав чи вукӀана». Пачаяс абуна: «Гьев чи Тишбиялдаса Иляс авараг вуго», – ян+.

9Цинги гьес кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ цо рагъул цевехъан витӀана Иляс аварагасухъе. ГохӀда, гьелъул тӀогьив гӀодов чӀун вугев Илясихъеги вачӀун гьес абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „ГӀодове вачӀа!“ – ян». 10Иляс аварагас рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур чагӀиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀго рагъухъанги+. 11Пачаяс, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан витӀана гьесухъе. Гьес Иляс аварагасда абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „Хехго гӀодове рещтӀа!“ – ян». 12Иляс аварагас гьев рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур кӀикъоялда анцӀавго чиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанги. 13Цинги пачаяс лъабабилеб нухалъги витӀана, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан. Гьев тӀадеги вачӀун Илясида цеве накабазде ккана. «Я, Аллагьасул авараг, – ян гьардана гьев, – гьарула дуда, гурхӀа дида ва гьав кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанасда, дур лагъзадерида, – чӀваге ниж! 14Дида цере арал рагъул церехъабиги гьезул рагъухъабиги зобалаздаса гӀодобе рещтӀун цӀаялъ къулчӀидал, гьарула, цӀуне дир гӀумру!»

15Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик кӀалъана Иляс аварагасда: «Мун гьесукьа хӀинкъуге, гьесда цадахъ гӀодове а».

Гьебмехалъ Иляс авараг тӀаде вахъун, гьесда цадахъ пачаясухъе вилълъана. 16Гьес пачаясда абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „ЦӀех-рехалъе ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев, дуца Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувихъе вакилзаби ритӀарал, гьесда цӀех-рех гьабизе? Гьеб сабаблъун гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

17Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон гьев хвана. Ахазиягьил вас вукӀинчӀелъул, гьесул бакӀалда гьесул вац Иорам вахъана пачалъун. Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб сон букӀана гьеб.

18Ахазиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьесул ишал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго.

2

Иляс авараг зобалазде хъами

2^1БЕТӀЕРГЬАНАС буран бахъинабун, Иляс авараг зобалазде хъамизе хӀукму гьабуна. Илясги ЭлишагӀги Гилгалалдаса къватӀире рачӀунел рукӀана гьеб мехалъ+. 2Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа; БЕТӀЕРГЬАНАС дун Бет-Элалде витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Бет-Элалде ана. 3Бет-Элалдаса аварагзабазул къокъа бачӀана ЭлишагӀида данде ва гьез цӀехана: «Дуда лъалищ жакъа Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС дур хважаин вачун ине вугевлъи?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

4Цинги Иляс аварагас гьесда абуна: «ЭлишагӀ, мун гьанив чӀа, дун БЕТӀЕРГЬАНАС Ерихоналде витӀун унев вуго». Гьес жаваб кьуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Ерихоналде рилълъана+. 5Ерихоналдаса аварагзабазул къокъа бачӀана гьенибги ЭлишагӀида аскӀобе ва гьез абуна: «Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС жакъа дур хважаин дуда аскӀоса нахъе вачун ине вукӀин лъалищ дуда?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

6Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС дун Иорданалде витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел цадахъ нухде рахъана. 7Гьел кӀиялго Иордан лъарахъе щваралго, Аварагзабазул кӀикъоялда анцӀго чи вачӀана ва цодагьал нахъегӀанги къан, гьезда дандритӀун гьезухъ халккун чӀана. 8Иляс аварагас гӀаба тӀаса бахъана, гуризеги гьабун гьеб лъадада кьабуна. Цинги лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьел бакъвараб тӀиндасан доб рахъалде рилълъана. 9Доб рахъалде щваралго Иляс аварагас ЭлишагӀида абуна: «Бице, дун дудаса нахъе вачун иналда цебе дур мурад тӀубазабизе, щиб дица дуе гьабун лъикӀ?» «Дулъ бугеб авараглъиялъул къуват кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун щваги дие», – ян жаваб кьуна ЭлишагӀица.

10«ЗахӀматаб жо гьарулеб буго дуца, – ян абуна Илясица. – Дун дудаса нахъе вачун унеб куц дуда бихьани, дуца абухъе букӀина дуе, бихьичӀони – букӀинаро».

11Гьедин хаба-чӀабаралда гьел унел рукӀаго, тохлъукьего цӀадул чуялги рараб, цӀадул чолгьоко баккана ва гьелги ратӀа гьарун, Иляс авараг зобалазде хъамун ана. 12ЭлишагӀ авараг гьеб киналъухъгоги валагьун ахӀдана: «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Мун ана гьанже!»

Иляс авараг цевеса тӀерхьидал, гьес ракӀ бакъван, тӀад букӀараб ретӀел бихъана+. 13Иляс аварагасдаса бортараб гӀабаги босун гьев нахъвуссун Иордан лъарахъе вилълъана ва гьелъул рагӀалда эхетана. 14Цинги гьес босун Иляс аварагасул гӀаба лъадада кьабуна: «Кив вугев БЕТӀЕРГЬАН – Илясил Аллагь?» – инги абун.

Гьес гьеб лъадада кьабидал, лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьев лъарал доб рахъалде вилълъана. 15Ерихоналдаса аварагзабазда бихьана гьеб кинабго ва гьез абуна: «Иляс аварагасул къуват гьанже ЭлишагӀие щун буго», – ян.

Гьел гьесда данде рачӀана ва, гӀодоб бетӀер чӀван, гьесие къулана.

16«Нижер кӀикъоялда анцӀго чи вуго – киналгоги къуватал бихьинал, – ян кӀалъана гьел. – Биччанте гьез инеги ун дур хважаин валагьизе. Щиб лъалеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун гьев цо магӀарде, ялъуни расалъиялде рехун ватизе бегьула». «Щалго ритӀизе кколаро», – ян жаваб гьабуна ЭлишагӀ аварагас+.

17Амма гьел тӀаса ричӀулел рукӀинчӀелъул, гьес абуна: «Ине риччанте». Цинги гьез кӀикъоялда анцӀго бихьинчи нухде витӀана. Гьез лъабго къоялъ валагьана Иляс авараг, амма ватичӀо. 18Гьел Ерихоналда тарав ЭлишагӀ аварагасухъе тӀадруссун рачӀиндал, гьес гьезда абуна: «Дица унгеян абулеб букӀинчӀищ нужеда?» – ян.

ЭлишагӀ аварагасул мугӀжизатал

19Шагьаралъул жамагӀат кӀалъана ЭлишагӀ аварагасда: «ГӀенекке, нижер бетӀергьан, гьаб шагьар лъикӀаб бакӀалда буго – дудаго бихьула гьеб, амма лъим сахаб гьечӀо гьаниб. Гьелъ нижер ракь хъарцинлъизабулеб буго», – ян.

20«Цо цӀияб гӀорто босе гьанибе, – ян абуна ЭлишагӀица, – цӀамги бай гьенибе жанибе». Гьез гӀорто босун бачӀана. 21Гьев иццул бетӀералде вилълъана, цинги гьенибе цӀамги щван гьадин кӀалъана: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Дица сах гьабуна гьаб лъим. ТӀокӀаб кидаго гьалъ я хвел, я рижаликълъи ккезабизе гьечӀо“». 22ЭлишагӀ аварагас бицараб рагӀуда рекъон, жакъа къоялъги гьеб лъим бацӀцӀадго буго.

23ЭлишагӀ авараг гьениса Бет-Элалде вилълъана. Гьев нухда унев вукӀаго, шагьаралдаса къватӀибе васазул къокъа бачӀана ва гьел гьев къабихӀ гьавун, гьесда тӀад релъанхъизе журана: «Ле, тӀохӀок, тӀагӀа гьаниса! – ян ахӀдана гьел. – ТӀагӀа гьаниса, тӀохӀок!»

24Цинги гьес, гьездехунги вуссун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, гьезие нагӀана кьуна. Гьебмехалда рохьоса къватӀибе кӀиго эбелаб ци бачӀана ва гьез гьезул кӀикъоялда кӀиго вас тӀутӀун вана.

25Хадуб гьес Кармил магӀарде нух босана ва гьениса Самариялде тӀадвуссана+.

3

Иорам – ГӀизраилалъул пача

3^1Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ, Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва гьес анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна Самариялда. 2Иорамица БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма гьесул инсуцаги эбелалъги гьабуралде ващалъичӀо; жиндирго инсуца БагӀалие гӀибадаталъе эхетараб гамачӀ нахъе рехана гьес+. 3БукӀаниги, Наватил вас Яровамица, ГӀизраилги къосинабун, гьарурал мунагьазда хадув ана гьев дове-гъове кьуричӀого+.

МогӀав рагъда къей

4МогӀавалъул пача Мешал гӀиял рехъаби рукӀана. ГӀизраилалъул пачаясе нусазарго кьегӀерги, нусго гӀиялъажоялдаса къунцӀараб квасги щвезабизе кколаан гьес ясахъ хӀисабалда. 5Амма, Ахав хун хадуб, МогӀавалъул пача ГӀизраилалъул пачаясул кверщалида данде чӀана+. 6Гьебмехалда Иорам Самариялдаса къватӀиве вахъана, ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун цадахъ. 7Ягьудиялъул пача Егьошафатихъеги ругьел битӀана гьес: «МогӀавалъул пача вахъун вуго дида данде. Дунгун цадахъ гьесда данде вагъизе вилълъинищ мун?» – ин. «Вилълъина, – ян жаваб гьабуна гьес. – Дуца гьабураб гьабила дица – дир халкъ дур халкъ буго, дир чуял дур чуял руго»+.

8Гьес Иорамида цӀехана: «Кисаб рахъалдаса нилъ гьезда данде рахъинел?» «Эдомалъул авлахъалъул рахъалдаса рахъина», – ян абуна Иорамица.

9ГӀизраилалъул пача Ягьудиялъул ва Эдомалъул пачабигун цадахъ нухде вахъана. Анкьго къо нухда бан хадуб аскаралъе къатӀра лъадал хутӀичӀо, – я рагъухъабазе, я гьезда цадахъ рукӀарал хӀайваназе+. 10«Кинабго хвана гьанже! – ян кӀалъана ГӀизраилалъул пача. – МогӀавиязухъе кверде кьезе ракӀарун ратула БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ лъабалго пачаби гьанире!»

11Цинги Егьошафатица цӀехана: «Жив гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру лъазабизе бегьулев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ авараг гьечӀищ нилъеда гьоркьов?» – ин. ГӀизраилалъул пачаясул цо цевесев чияс абуна: «Шапатил вас ЭлишагӀ авараг вуго гьанив. Иляс аварагасе хъулухъ гьабурав чи вуго гьев», – ин+. 12«Гьесда лъазе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру», – ян абуна Егьошафатица. Цинги ГӀизраилалъул пачаги, Егьошафатги, Эдомалъул пачаги гьесухъе рилълъана.

13ЭлишагӀ аварагас ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Мун щай дихъе вачӀарав? Дурго инсул ва эбелалъул аварагзабазухъе а». «Инаро, – ян жаваб гьабуна ГӀизраилалъул пачаяс, – БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ ниж лъабалго пачаби данде ахӀун ругел МогӀавиязухъе кверде кьезе»+.

14ЭлишагӀица абуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев, хӀакъав, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, хӀурматияв Ягьудиялъул пача Егьошафатие гӀоло гуребани, дица берцин балагьулароан я гӀинцин тӀамулароан духъ. 15Гьанже ахӀе дихъе бакънал рачунев чи».

ВачӀун гьес бакънал рачунаго, ЭлишагӀ аварагасда тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана,+
16ва гьес абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Киса-кирего расалъиялда рахъал рухъе“. 17Щайгурелъул, БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Нужеда я гьури, я цӀад бихьизе гьечӀо, амма гьаб расалъи лъадал цӀезе буго ва нужееги нужер боцӀуеги чуязеги гьекъезе лъим букӀине буго“. 18БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб бигьаяб жо буго гьабизе. Гьес МогӀавги нужехъе кверде кьезе буго. 19Нужеца киналго гьезул кӀудиял сверун къарал шагьарал рахъизе руго, лъикӀа-лъикӀал гъутӀби къотӀун разе руго, лъадал гъуял руччинаризе руго ва хурзал ганчӀил цӀезаризе руго».

20Нахъисеб къоялъ радал, къурбаналъул ригьалда[*] Эдомалъул рахъалдаса лъим чвахана. Сверухълъиго лъадал цӀуна. 21МогӀавиязда рагӀун букӀана пачаби гьезде тӀаде кӀанцӀизе рачӀунел ругин. Гьединлъидал, гӀолохъанал-херал батӀалъи гьечӀого, киналго бихьинал ракӀарун, гӀорхъода рахъун чӀезарун рукӀана. 22Радалго тӀаде рахъун гьел ралагьидал, бакъуца лъим кунчӀизабун букӀана, ва могӀавиязда гьеб лъим багӀаралъ белъун бихьана.

23«Би буго доб! – ин пикру гьабуна гьез. – Пачаби жалго жиндаго данде рагъун цоцаца чӀван ратула. Гьанже давла бакӀаризе бахъа МогӀав!»

24Амма могӀавиял гӀизраилазул къайи чӀвараб бакӀалда аскӀоре щведал, гӀизраилал кӀанцӀун тӀаде рахъана ва гьелгун рагъизе журана, могӀавиял лъутана. Хадурги лъугьун, гьез могӀавиял гъурана, 25гьезул шагьаралги щущахъ разаруна. Жив-жив рагъухъанас, лъикӀаб бихьун, щибаб хурибе гамачӀ рехана – гьедин ганчӀил цӀезаруна хурзал. Гьезул лъадал гъуялги, жанибе гамачӀги бан руччинаруна ва лъикӀалщинал гъутӀбиги къотӀана. ЦохӀо Кир-Харасеталда хутӀун рукӀана шагьар сверун ганчӀил къадал. Ахирги ганчӀал речӀчӀулел рагъухъабаз сверун ккуна гьеб ва гьелда тӀаде гьужум гьабуна.

26МогӀавалъул пачаясда живго къолев вукӀин бихьидал, гьес вагъизе махщел цӀикӀкӀарав анкьнусго рагъухъанги вачун, Эдомалъул пачаясухъе ворчӀизе хӀалбихьана, амма бажаричӀо. 27Гьебмехалъ гьес жиндирго бакӀалда пачалъун вахъине вукӀарав, жиндирго тӀоцеве гьавурав вас, шагьаралъул къадада тӀадеги вачун, къурбаналъе вухӀана. Цинги гӀасияб ццидаца битӀахъе ракӀ гъанцӀизабуна гӀизраилазул. Гьел нахъе къана ва жидерго ракьалде тӀадруссана.

4

ЭлишагӀ авараг ва мискинай къоролай

4^1Цо гӀадан – аварагзабазул лъудбузул цояй – малъ къосун ЭлишагӀ аварагасда кӀалъана: «Дир рос хвана. Дуда лъала гьев дуе хъулухъалъе чӀарав ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мукӀурав чи вукӀаравлъи. Гьанже гьес къарзалъе жиндихъа гӀарац босун букӀарав чи вачӀун вуго лагъзаллъун гьарун дир кӀиявго вас вачине»+.

2ЭлишагӀ аварагас абуна: «Кин гьанже дица дуе кумек гьабилеб? Бице дида, щибгӀаги багьаяб жо бугищ дур рокъоб?» «Зайтуналъул нахул цо гьитӀинаб хъаба хутӀун тӀокӀаб щибго гьечӀо дур лагъалъул», – ин абуна гьелъ.

3ЭлишагӀ аварагас абуна: «Инеги ун, дурго мадугьалзабазухъа кьезарун кӀваралгӀан гӀемерал чӀорогоял хъабаби ракӀаре. 4Цинги рокъое жание йилълъун дудаго ва дурго васазда хадуб каву рахай; доб нах гьел хъабазда жанибе тӀе ва цӀура-цӀураб нахъе лъе».

5Жиндирго васалгун цадахъ рокъое жаниеги йилълъун гьелъ каву жаниса рахана. Гьелъул васаз гьелда цере лъолел рукӀана хъабаби, ва гьелъ гьезда жанибе нах тӀолеб букӀана. 6Киналго хъабаби цӀуна; гьелъ цоги кье гьанибейин абуна жиндирго васасда. Амма, тӀокӀаб хъаба хутӀичӀин жаваб кьуна гьес.

Цинги нахул чвахи къотӀана. 7Гьелъ йилълъун дов Аллагьасул аварагасда бицана кинабго ва гьес абуна: «Мун а гьанже нах бичизе, цинги налъи бецӀе, – хутӀарабщинаб дуеги дурго васазеги яшавалъе хӀалтӀизабе».

ЭлишагӀ авараг ва бечедай шунамитияй

8Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг вилълъана Шунемалде. Гьений йикӀана цо бечедай гӀадан ва гьелъ гьев квана-гьекъезе гьоболлъухъ ахӀана. Жиб-жиб нухалъ гьеб бакӀ къотӀун унаго, кваназе гьениб чӀел гьабулаан гьес. 9Гьелъ жиндирго росасда абуна:

«Дида лъала дов нилъехъе гӀемер вачӀунев чи Аллагьасул авараг вукӀин. 10РачӀа нилъеца тӀохда цо гьитӀинаб рукъ базе, гьениб досие бусенги гьабизе ва столги, бакӀги, чирахъги лъезе. Цинги нилъехъе гьоболлъухъ вачӀанщинахъе дов гьенив чӀезе бегьула».

11Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг гьоболлъухъ вачӀана гьениве ва хӀалхьи гьабизе тӀаде рокъове вахана. 12Цинги гьес жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Гъой шунемияй ахӀе дихъе». Гьес ахӀун гьей гьесда цее ячӀана+.

13ЭлишагӀица гьесда абуна: «Гьелда абе: „Дуца гьадин нижер тӀалаб-агъаз гьабуна. Дуе щибниги къваригӀараб дида гьабизе кӀолеб жо бугищ? Бокьани пачаясда, ялъуни аскаразул бетӀерасда цеве дур хӀакъалъулъ кӀалъала дун“, – ин». Гьелъ жаваб кьуна: «Дие щибго къварилъи гьечӀо, дун дирго гӀагарлъиялда гьоркьой йигей гӀаданлъидал».

14«Щибдайха гъолъие гьабун лъикӀ?» – ин цӀехана ЭлишагӀ аварагас. Гехазица абуна: «Гъолъие камураб цохӀо жо буго. Вас гьечӀо гъолъул, росги херлъун вуго», – ян.

15Нахъеги ЭлишагӀица абуна: «АхӀе гъой дихъе». Гьес ахӀун ячӀун гьей нуцӀидухъ эхетана.

16«ТӀадиялъул гӀага-шагарго гьаб гӀужалда, – ян абуна ЭлишагӀица, – дуда кодоб дурго лъимер – вас вукӀине вуго».

«Вай гуро, дир бетӀергьан! – ин кӀалъана гьей. – БукӀунареб жо бицунге дида, Аллагьасул авараг!»+
17Амма гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер лъугьана, ва ЭлишагӀица абухъе, тӀадияб соналъ, гӀага-шагарго гьебго гӀужалъ гьелъие вас гьавуна.

Шунемиялъул вас хваралъуса вахъинави

18Гьеб лъимер кӀудияб гӀуна. Цо къоялъ лъилъарухъабазда аскӀов вугев инсухъе вачӀана гьев. 19«Вай дир бетӀер! Вай дир бетӀер!» – ин зигардана вас инсуде.

Инсуца эбелалъухъе щвезаве гьевилан абуна жиндирго цеветеласда. 20Цеветелас гьев кодов ккун эбелалъухъе щвезавуна. Цинги къалъул гӀуж щварабго эбелалда кодоб хвана гьеб лъимер. 21ТӀадрокъоеги яхъун гьелъ гьеб лъимер ЭлишагӀ аварагасул бусада лъуна, ва нуцӀаги рахан къватӀие яхъана. 22Хадуб гьелъ росасде ахӀана ва гьесда абуна:

«Гьарула дие дур церетелазул цо чиги цо хӀамаги битӀеян, дун хехго дов ЭлишагӀ аварагасухъе ун ячӀине», – ян. 23«Жакъа щай мун досухъе уней? Я цӀияб моцӀ баккиялъул байрам гуро, я шамат къо гуро жакъа?». «Щибго ургъел ккезе жо гьечӀо», – ян жаваб гьабуна гьелъ.

24Гьелъ цеветеласда абуна: «Вилълъа, баче хӀама. Дица абичӀого кивниги лъалхъуге».

25Гьедин нухде яхъана гьей ва Кармил магӀарде Аллагьасул аварагасухъе щвана. РикӀкӀадасаго гьей йихьун, ЭлишагӀица жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Балагье! Дой шунемияй йиго! 26Векерун долда данде а ва долда цӀехе: „Мун кин йигей? Дур рос унта-щокълъичӀого вугищ? Лъимер сах-саламат бугищ?“» – ин. «Киналго сах-саламат руго», – ян жаваб кьуна гьелъ.

27Амма Кармил магӀарде, ЭлишагӀ аварагасда аскӀое щварайго, гьей гьесул бохдузда хурхана. Гехази аскӀове вачӀана гьей нахъе тункизе, амма Аллагьасул аварагас абуна: «Жийго те гьей! БЕТӀЕРГЬАНАС дидаса бахчараб ва дие загьир гьабичӀеб цо кӀудияб къварилъи буго гьелъул»+.

28«Я дир бетӀергьан, дица дуда диего вас гьарун вукӀанищ? – ин абуна гьелъ. – Дица гурищ дуда абун букӀараб дир рекӀелъ хьул лъогеян?»

29ЭлишагӀица Гехазида абуна: «Хехго нухде вахъа, дир гӀансаги босун, векерун а. Нухда щивниги дандчӀвани, гьесие саламги кьоге, гьес дуе салам кьуни, жавабги гьабуге. Дир гӀанса лъе васасул гьурмада тӀад»+. 30Амма лъимадул эбелалъ абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, мун цадахъ вилълъинчӀого гали бахъиларо гьаниса». Цинги гьев вахъун гьелда цадахъ ана.

31Гехази цеве-цеве ана ва гьес гӀанса лъуна лъимадул гьурмада тӀад, амма данде цо хӀухь бахъичӀо. Гехази нахъвуссун ЭлишагӀида данде вачӀана ва гьес абуна: «Вас ворчӀулев гьечӀо», – ян+.

32ЭлишагӀ авараг рокъове щваравго, васасул жаназа гьесул бусада лъун батана. 33Гьев рокъове жаниве вилълъана ва жиндаго хадуб нуцӀаги рахан, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна+. 34Хадув гьев бусада тӀадеги вахун, васасул къаркъалаялда тӀад вегана – кӀал кӀалалда, берал беразда, кверал кверазда цузаруна. Гьедин гьев тӀад вегидал васасул черх хинлъун бачӀана+. 35Цинги ЭлишагӀ тӀаде вахъана, рокъов жанив цеве-нахъе хьвадана, ва нахъеги бусаде вахун, гьесда тӀад вегана. Гьебмехалъ лъимер анкьцӀул чинхъана ва гьес берал рагьана.

36Гьес Гехази ахӀана, ва гьесда абуна: «Шунемияй ахӀе дихъе», – ян. Гьес гьей ахӀана. Гьей ячӀарайго, ЭлишагӀица абуна: «Ма, ваче дурго вас». 37Жаниеги ячӀун, гьесул хӀатӀазда цее накабазде ккун, гӀодоб гьумер цун къулана гьей гьесие. Хадуб васги вачун гьениса къватӀие йилълъана+.

Загьруяб квен

38Цинги ЭлишагӀ авараг Гилгалалде тӀадвуссана. Гьениб сверухълъиялдаго ракъи букӀана гьеб заманалда. Цо нухалъ гӀолохъанал аварагзаби рукӀана гьесухъ гӀенеккизе рачӀун. Гьес абуна жиндирго лагъасда: «КӀудияб хьаг лъе цӀеда ва гьал чагӀазе кваназе жо гьабе», – ян+.

39Гьезул цояв вилълъана авлахъалде пер-хер балагьизе ва гьесда гьенир гӀалхул охцеразда релълъарал жал ратана. Гьелъул лъорги цӀезабун тӀадвуссана гьев ва буссун хьагинибе жанибе бана гьеб, амма лъиданиги гьеб щиб жояли лъалеб букӀинчӀо. 40Кваназе жо бахъана, амма гьеб кӀалдибе босун бахъиналде гьел чӀчӀичӀчӀидана:

«Авараг, хьагиниб жаниб загьру буго!» – ян. Гьезда гьеб кваназе кӀвечӀо. 41ЭлишагӀ аварагас ханжу босе жиндихъеян абуна. Гьес гьеб хьагинибе бана, цинги квен бахъе, гьеб кваназе бегьулин абуна. Хьагиниб тӀокӀаб щибго заралалъе жо хутӀичӀо.

ЭлишагӀ аварагас нусго чи кваназави

42БагӀал-Шалишаялдаса цо чи вачӀана Аллагьасул аварагасе тӀоцебесеб тӀорщалил нигӀматги босун. Къого пурчӀинадул мучариги цӀияб ролъги бачӀана гьес.

«ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб», – ин абуна ЭлишагӀ аварагас+. 43«Гьаб жоялъ нусго чи кин дица кваназавилев?» – ин цӀехана гьесул лагъас.

Амма ЭлишагӀица абуна: «ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб. Гьадин абулеб бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАС: „Гьел гӀорцӀила ва жеги тӀокӀги хутӀила“». 44Цинги гьес гьеб киназдаго цебе лъуна, – гьез гӀорцӀизегӀан кванана ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀокӀги хутӀана.

5

Нааман барасалъул унтудаса сахлъи

5^1Нааман вукӀана Сириялъул пачаясул аскаразул бетӀер. Пачаясеги кутакалда къиматав, къадруяв чи вукӀана гьев, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьесдасан Сириялъе бергьенлъи кьун букӀиндал. Лебалав рагъухъан вукӀана гьев, амма барасалъул унтиялъ[*] тату хвезабун букӀана+. 2Цо нухалъ чабхъаде рахъарал Сириялъул рагъухъабаз ГӀизраилалдаса хъамурай яс йикӀана Нааманил лъадул цеетеллъун. 3Гьелъ жиндирго хважаиналда абуна: «Самариялда вугев авараг вихьизеанищ бетӀерчӀахъаяв дир хважаинасда! Гьес сахлъизавилаан гьев барасалъул унтудаса».

4Нааман вилълъана пачаясухъе ва ГӀизраилалдаса ясалъ абураб кинабго жо гьесда бицана. 5«Гьайгьай, мун ине ккола, – ян жаваб кьуна Сириялъул пачаяс. – Дицаги ГӀизраилалъул пачаясухъе кагъат хъвала».

Цинги Нааман нухде вахъана; сайгъаталъе анцӀго талант[*] гӀарцул, анлъазарго шекел[*] меседалъул ва анцӀго цӀияб ретӀел-кунги босана цадахъ. 6Гьес ГӀизраилалъул пачаясухъе босун бачӀараб кагътида хъван букӀана: «Гьаб кагъатгун дица дир лагъ Нааман витӀулев вуго духъе, дуца гьев барасалъул унтудаса сах гьавизе вукӀине», – ян.

7Гьеб кагъат цӀалун хадуб ГӀизраилалъул пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъ-бихъана ва гьес абуна: «Я рухӀ бахъизе, я чӀаго гьаризе, дун Аллагьищ вугев? Щай гьас барасалдаса сах гьавеянги абун дихъе гьав чи витӀарав? Балагье цо, гьас диргун питна балагьулеб бугеб куц!»+

8ЭлишагӀ аварагасда гьелъул хабар рагӀарабго гьес пачаясухъе ругьел битӀана: «Щай дуца чара хун ретӀел бихъулеб? Дихъе витӀе гьев чи ва гьесда бихьила ГӀизраилалда авараг вукӀин».

9Чуялгун ва чолгьакалгун вачӀана Нааман ва ЭлишагӀ аварагасул минаялъул кавуда цеве лъалхъана. 10Цинги ЭлишагӀица цо чи витӀун вачӀана гьесухъе гьадинаб рагӀигун: «Иордан лъарахъеги ун, гьенив анкьго нухалъ лъадалъ ччун вахъа, цинги сахлъила мун ва бацӀцӀалъила дур черх».

11Амма Нааманил кутакалда ццин бахъана гьеб бакӀалда. «Дун вукӀана гьев живго къватӀиве вачӀинин дихъе ва жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги ахӀун, дир унтараб бакӀалде квер хьвагӀилин ва дун барасалъул унтудаса вацӀцӀад гьавилин!» Гьединги абун нахъе ана гьев. 12«ГӀизраилалъул киналго лъараздаса цӀакъал гьечӀищ Дамаскалъул лъарал Аванаги Парпарги? Гьенив чвердон вацӀцӀалъизе кӀоларогойищ дун вукӀарав?!»

Гьедин кьурун вуссун кутакаб ццидада ана гьев гьениса. 13Нааманил церетелал рачӀана цинги гьесда аскӀоре ва гьез абуна: «Я нижер эмен, аварагас цоги цо захӀматаб жо гьабеян дуда абун букӀарабани, дуца гьеб гьабилароанищ? Досин абуни цохӀо чвердеян ва мун вацӀцӀалъилин абуна дуда».

14Цинги гьев вилълъана, ЭлишагӀица абухъе анкьго нухалъ Иорданалда ччун вахъана, ва гьесул черх сахлъун лъимадул гӀадин бацӀцӀалъана. 15Цадахъ жиндирго чагӀазул къокъагун Нааман ЭлишагӀихъе нахъвуссана. Гьесда цевеги вачӀун гьес абуна: «Гьанже лъана дида ГӀизраилалда гуреб тӀокӀаб кибго дунялалда Аллагь гьечӀевлъи. Гьарула дуда, къабул гьабе дир, дур лагъасул сайгъат-салам»+.

16Аварагас жаваб гьабуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, щибниги босиларо». КигӀан Нааманица гьараниги гьес инкар гьабуна сайгъаталдаса+.

17«Дуца дир сайгъат къабул гьабулеб батичӀони, – ян абуна Нааманица, – гьарула дуда, кӀиго гӀорцӀеналда лъураб ракь[*] босизе изну кье дие гьаниса. Гьанжеялдаса нахъе дица киданиги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тун батӀиял аллагьзабазе ракълил къурбаналги, тӀуран рухӀулел къурбаналги тӀокӀалъ хъвезе гьечӀо. 18Амма цо жо тӀаса лъугьун таги дие БЕТӀЕРГЬАНАС: Риммоние[*] тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьесул мукъадасаб рокъове дир пача лъугьунаго, гьес дир квер ккола ва гьесда цадахъ дунги суждаялда чӀезе ккола. Риммонил рокъов дун суждаялда чӀолаго БЕТӀЕРГЬАН тӀаса лъугьаги дидаса». 19«Парахат нухда а дурго», – ян абуна ЭлишагӀица.

Нааманица нухлул цодагьаб манзил тун букӀана, 20цинги ЭлишагӀил лагъ Гехазица пикру гьабуна: «Дир хважаинас дов сирияв, цониги сайгъатги досухъа босичӀого, гӀадада виччан тана. ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, дун досда хадув вортила ва досухъа щиб букӀаниги диего босила»+. 21Гехази Нааманида хадув векерана. Гьев векерун вачӀунев вихьун, гьесда дандчӀвазе чолгьакидаса гъоркье рещтӀана Нааман.

«ЩибгӀаги ккараб жо бугищ?» – ин цӀехана гьес. 22«ГьечӀо, – ян абуна Гехазица. – Дир хважаинас витӀана дун духъе ругьелгун: „Аварагзабазул кӀиго гӀолохъанчи вачӀун вуго дихъе Ефраимил тӀалъиялдаса. Гьарула дуда гьезие талант[*] гӀарцулги кӀиго ретӀел-кунги кьеян“, – абун». 23«Гьайгьай! КӀиго талант босе», – ян абуна Нааманица.

Гьес кӀиго ретӀелгун цадахъ кӀиго къандалъоде жанибе бараб кӀиго талант гӀарцулги босинабуна Гехазида. Гьес жиндирго церетелазул кӀигоял ритӀана Гехазида цере-цере гьебги босун. 24ГохӀде щваравго, Гехазица гьезухъаги босун, жиндирго рокъоб жаниб бахчана гьеб. Нааманил церетелалги тӀадруссун жиндирго нухда ана. 25Хадув гьев жиндирго хважаин ЭлишагӀ аварагасда цеве вилълъана.

«Кив мун вукӀарав, Гехази?» – ян цӀехана ЭлишагӀица. «Дун кивего ун вукӀинчӀо», – ян жаваб гьабуна Гехазица.

26Амма ЭлишагӀица гьесда абуна: «Дуда цадахъ гурищ дир ракӀ букӀараб, дуда дандчӀвазе дов чи чолгьакидаса гъоркье рещтӀунеб мехалъ? ГӀарацги, ретӀелги, зайтуналъул гъутӀбузул расалъабиги, цӀолбол ахалги, гӀи-боцӀул рехъабиги, лагъзалги, гъараващалги тӀалаб гьаризе рекъараб заманищ гьаб бугеб? 27Гьанже биччанте Нааманил барасалъул унти дуде ва дур наслуялда тӀаде ккезе абадиялъго».

Барасалъ тӀуван гӀазу гӀадин хъахӀлъун вачӀана Гехази ЭлишагӀида аскӀоса къватӀиве.

6

ГӀащтӀи лъеда тӀад чӀей

6^1Аварагзабазул къокъа кӀалъана ЭлишагӀида: «Гьаниб, дуда аскӀор рукӀине нижее киназего гӀураб бакӀ гьечӀо. 2Изну кье Иорданалдеги ун, нижер жив-живас цо-цо чӀалуги къотӀун, гьениб нилъеего рукъ базе». Айилан абуна гьес.

3Цинги гьезул цояс абуна: «Бегьулеб батани мунги вилълъа нижеда цадахъ!» «Дунги вилълъина», – ян абуна ЭлишагӀица. 4Гьев гьезда цадахъ ана. Гьел Иордан лъарахъе щвана ва гъутӀби къотӀизе лъугьана. 5ГъветӀ щапизабулев вукӀаго, гьезул цоясул гӀощтӀол махх бортун ана лъадалъе.

«Вай, дир бетӀергьан! – ин ахӀдана гьев. – Дица гьеб чияхъайин босун букӀараб!» 6ЭлишагӀица цӀехана: «Кибе гьеб бортараб?» – ин. Гьес гьеб бортараб бакӀ бихьизабун хадуб, ЭлишагӀица къотӀун цо гӀаркьел рехана гьенибе ва махх тӀаде борхун бачӀана. 7«Босе гъоб», – ин абуна гьес. Дов чияс кверги битӀун босана гьеб.

Сириял беццлъизари

8Сириялъул пачаяс ГӀизраилалда данде рагъ гьабуна. Жиндирго чукъбузда гӀакълу дандбан, пачаяс аскаразе къайи чӀвазе бакӀ тӀаса бищулаан, 9амма ЭлишагӀ аварагас гьебсагӀаталдаго ГӀизраилалъул пачаясухъе хабар битӀулаан: «Вореха, пуланаб бакӀалдаса гӀебеде цӀодорго вукӀа мун, доре сириял ракӀарулел руго», – ян.

10Аварагас бихьизабураб щибаб бакӀалде чагӀи ритӀун, цӀодорлъи гьабеян лъазабулаан ГӀизраилалъул пачаяс. Гьедин ккана чанго нухалъ. 11Гьебмехалда кӀудияб ургъел чӀвана Сириялъул пачаясда. Жиндирго божарал чагӀиги ахӀун гьес гьезда цӀехана: «Нужеда лъаларищ нилъер чагӀазда гьоркьоб лъицадай гӀизраилазул рахъ ккун бугеб?» – ин.

12«Лъицаго гьечӀо, дир бетӀергьан пача, – ян жаваб кьуна гьезул цояс. – ГӀизраилалда вугев ЭлишагӀ аварагасин мунго кьижулеб рокъоб жаниб дуца бицараб рагӀицин ГӀизраилалъул пачаясухъе щвезабулеб бугеб». 13«Инеги ун, гьев вугеб бакӀ лъазабун рачӀа, – ян буюрухъ кьуна пачаяс, – цинги дица гьев кквезе чагӀи ритӀизе рукӀине».

Гьев Дотаналда вугин бицана гьесда+. 14Цинги гьес чуялгун, чолгьакалгун цадахъ кӀудияб аскар битӀана гьенибе. Къаси рачӀун шагьар сверун ккуна гьез. 15ХъахӀлъи рехулеб гӀужалъ ЭлишагӀил лагъ тӀаде вахъун къватӀивехун вилълъиндал, гьесда бихьана чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ аскаралъ шагьар сверун ккун букӀин. «Вай, дир бетӀергьан, щиб гьанже нилъеца гьабилеб?» – ин абуна лагъас.

16«Мун хӀинкъуге, – ян абуна аварагас. – Нилъер рахъалда ругел, дозул рахъалда ругездаса цӀикӀкӀун руго». 17ЭлишагӀица дугӀа гьабуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьасул берал, гьасда канлъи бихьизе букӀине!»

Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС лагъасул берал рагьана ва гьесда бихьана ЭлишагӀида сверухъ магӀарда киса-кирего цӀадул чуялги чолгьакалги рукӀин. 18Тушбабаз гьесда тӀаде гьужум гьабизе байбихьарабго, ЭлишагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна: «Цо хутӀичӀого беццлъаги гьал чагӀи», – янги абун.

ЭлишагӀ аварагасул рагӀуда рекъон, БетӀергьанас гьел беццлъизаруна+. 19Хадуб ЭлишагӀ кӀалъана гьезда: «Гьаб гуро доб шагьар, нуж мекъаб нухда руго. Дида хадур рилълъа; дица щвезарила нуж нужеца валагьулев вугев чиясухъе», – ян. Цинги гьес гьел Самариялде рачана. 20Шагьаралда жанире щведал, ЭлишагӀица абуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьал чагӀазул берал, гьазда канлъи бихьизе букӀине».

БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул берал рагьана ва гьезда бихьана жал Самариялда рукӀин. 21ГӀизраилалъул пачаясда гьел рихьидал, гьес ЭлишагӀ аварагасда абуна: «Гьел киналго гъурун ран лъикӀ гурищ, дир эмен?» 22«ЛъикӀ гуро, – ян абуна гьес. – Дуца рагъда асир гьарунищ гьал ругел, дуца чӀвазе ккани? Кваназе квенги гьекъезе лъимги кье гьазие, биччанте гьал кваназе ва хадур жиндирго пачаясухъе тӀадруссине»+.

23Гьебмехалъ пачаяс кӀудияб сухӀмат гьабуна гьезие; гьел гӀорцӀизегӀан квана-гьекъон хадур гьес риччан тана, ва гьел жиндирго пачаясухъе тӀадруссана. Гьелдаса хадуб Сириялдаса рагъухъабаз гӀезегӀан мехалъ ГӀизраилалде чабхъен гьабичӀо.

Самариялда ккараб гӀасияб ракъи

24Заман ун хадуб Сириялъул пача Бен-Гьадад[*], бакӀарун аскаргун, рагъде вахъана ва Самария сверун ккуна+. 25Цинги шагьаралда гӀасияб ракъи ккана. Гьеб сверун ккун гӀемераб мех индал, ракъиялъул кутакалъ хӀамил ботӀрол багьа букӀана ункъого гӀарцул шекел[*], ва макказул ракул цо дангъураялъул багьа букӀана щуго гӀарцул шекел[*]
26Цо нухалда ГӀизраилалъул пача шагьаралъул къеда тӀад хьвада-чӀвадулев вукӀаго, цо чӀужугӀадан ахӀдана: «Вай дир бетӀерчӀахъаяв пача, кумек гьабе дие!» – ян+.

27Пачаяс жаваб гьабуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьабичӀеб кумек дица киса балагьилеб дуе? ГьоцӀисайищ? Ялъуни цӀибил жаниб цӀцӀулеб чаналъусайищ?» 28Хадуб гьес гьелда цӀехана: «Щиб ккараб?»

Гьелъ жаваб гьабуна: «Гьай гӀаданалъ абуна дида: „РачӀа жакъа дур вас кваназе, метер дирги кванала“, – ян. 29Нижеца велъун кванана дир вас. Нахъисеб къоялъ дица гьалда абуна: „Гьанже рачӀа дур вас кваназе“, – ян. Амма гьалъ вас вахчана».

30Гьей чӀужугӀаданалъул рагӀаби рагӀидал, пачаяс, чара бухӀун, тӀад букӀараб ретӀел бихъана. Гьев къеда тӀад хьвадулев вукӀиндал, халкъалда бихьулеб букӀана гъоркьа ратӀлил бакӀалда гьес хӀебтил гӀаба ретӀун букӀин[*]. 31Гьес абуна: «Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, Шапатил вас ЭлишагӀил бетӀер гьесда тӀад хутӀани жакъа». 32ЭлишагӀ кквезе чи витӀана гьес.

ЭлишагӀ авараг жиндирго рокъов, кӀудиял чагӀигун цадахъ, гӀодов чӀун вукӀана гьебмехалда. Пачаясул чи вачӀиналда цебе ЭлишагӀица кӀудиял чагӀазда абуна: «Нужеда лъалищ дов чӀвадарухъанасул васас дир бетӀер къотӀизе чи витӀун вачӀунев вугеблъи? Гьев вачӀараб мехалъ, вореги нуцӀа рахай ва гьесие гьеб ричӀуге. Гьесдаго хадув вачӀунев пачаясул хӀатӀил сасги рагӀулеб буго».

33Гьев кӀалъан вахъиналде, пачаяс гьесухъе витӀарав чи вачӀана ва гьес абуна: «Вай, БЕТӀЕРГЬАНАС биччан бугеб балагь! ТӀокӀалъги кин БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ хьул лъолеб?»

7

7^1Амма ЭлишагӀ аварагас абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ. Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат[*] цо шекелалъул[*] багьаялда, кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго“».

2ГӀизраилалъул пачаясул вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги, гьеб букӀунеб жо гуро!» «Дур беразда бихьила гьеб, – ин абуна ЭлишагӀица, – амма дуе кваназе щвеларо!»+

Шагьар хвасарлъи

3Шагьаралъул кавабахъ вукӀана барасалъ унтарав ункъо чи. Гьез цоцазда абуна: «Щай нилъее гьанир чӀун – хвел щвеялъухъ балагьун? 4Нилъеца шагьаралде рилълъине хӀукму гьабуни, гьениб ракъи бугелъул, нилъ гьенир ракъуца хвела. Гьанирго чӀаниги, нилъ кингоги хвезе руго. РачӀа нилъ сириязухъе рилълъине ва гьезухъе кверде ине. Гьел нилъеда гурхӀани, нилъ чӀаго хутӀила, гурхӀичӀони, хун рукӀа абе».

5МаркӀачӀул гӀужалда рахъун гьел сириязухъе рилълъана. Гьел гьезул къайи чӀвараб бакӀалде гӀагардегӀан щваралго, гьенив вихьуда цо инсан вукӀинчӀо. 6Гьелда цебе, БетӀергьанас чуязул, чолгьаказул ва кӀудияб аскаралъул гӀадаб хъуй рагӀизабуна сириязда ва гьезда ккана: «ГӀизраилалъул пачаяс хитиязул ва мисриязул пачаби ккун руго нижеде тӀаде кӀанцӀизе!» – ян+.

7Цинги маркӀачӀул гӀужалда рахъун, ругелъур чадралги, бугелъуб къайги, рухьухъе чуял-хӀамулги тун лъутун ана гьел.

8Гьенире щведал, гьел ункъалго чагӀи цо чодронире жанире лъугьана, гьенир кванана, гьекъана, цинги гьениб батараб гӀарац-месед ва ретӀел-кун босун цо бакӀалда бахчана. Хадур гьел тӀадруссана ва цогидаб чодронире раккана; гьенисаги батараб жо босана ва гьебги бахчана. 9Хадуб гьез цоцазда абуна: «Нилъеца мекъаб жо гьабулеб буго. Гьаб рохалил хабаралъул къо буго, амма нилъеца гьеб хабар лъазабулеб гьечӀо. Нилъеца рогьинегӀан нахъ бахъани, нилъ тамихӀалъукье ккола. Рилълъа хехго пачаясул кӀалгӀаялда лъазабизе гьаб иш», – ин.

10Гьел нухде рахъана, шагьаралъул кавабазул рорчӀухъабаздеги ахӀун, гьезда абуна: «Ниж сириязул къайи чӀвараб бакӀалде ун рукӀана, амма гьенив щивго ватичӀо – цо сасцин гьечӀо; рухьухъе чуялги хӀамулги руго ва чӀвавухъе чадралги руго».

11РорчӀухъабаз гьеб харбил гӀакӀа ахӀана ва гьеб хабар кӀалгӀаялде щвезабуна. 12Цинги пача бусадаса тӀаде вахъана. «Дида лъала сириязул къасд. Дозда лъала нилъ ракъуца холел рукӀин. Бугелъуб жиндирго къайиги тун, гьел ана авлахъалда рахчизе, нилъ ракӀчӀун квен балагьизе шагьаралдаса къватӀире рачӀинин, цинги чӀаго нилъги асир гьарун, шагьарги кверде босилин пикруги гьабун», – илан кӀалъана пача жиндирго цересел чагӀазда.

13Гьесул цересел чагӀазул цояс абуна: «Биччанте хутӀун ругел чуязда гьоркьоса щуго чуги бачун щиб ккун бугищали лъазабизе гӀадамал ине. Кингоги хвезе ругелъул гьелги, жеги хвечӀого хутӀарал гӀизраилазда цадахъ, – нилъ киналго хвалиде гӀагарлъулел ругелъул».

14КӀиго чолгьакида чуялги рана, цинги пачаяс гьел Сириязул аскаралда хадур ритӀана.

Гьес гьезие буюрухъ кьуна: «Ун дозда хадургун, ккараб жо лъазабе», – ян.

15Сириязул аскаралъул лъалкӀ ккун Иорданалде гӀунтӀун ана гьел ва хъатамасан лъутун унел сирияз гӀодобе бараб ратӀлил ва яргъил цӀун батана тӀолабго нух. Чапарзаби тӀадруссана ва жинда бихьараб-тараб пачаясда бицана. 16Гьебмехалда халкъ къватӀибе бахъана ва сириязул къайи хъамал гьабизе журана. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъухъ ва бугӀадул кӀиго сатги цо шекелалъухъ бичизе байбихьана.

17Пачаяс жиндирго вазир тун вукӀана шагьаралъул кавабахъ гӀадлу-низамалъе, амма гьев гьенив гӀаламалъ мерхьун хвана. ЭлишагӀ аварагас, гьесул рокъове пача вачӀараб мехалда, цебеккунго бицаралда рекъон хвана гьев+. 18ЭлишагӀица абун букӀана: «Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъул багьаялда ва кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго», – ян. 19Гьев вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги букӀунеб жо гуро гьеб!» – ин. Цинги ЭлишагӀица абун букӀана: «Дур беразда бихьила гьеб, амма дуе кваназе щвеларо!» – ян. 20Гьедин ккезеги ккана гьесие: шагьаралъул кавабахъ гӀаламалъ мерхьун хвана гьев.

8

Шунемиялъул ракь гьелъухъе тӀадбуссинаби

8^1Жиндир вас хваралъуса вахъинавурай чӀужугӀаданалда абуна ЭлишагӀ аварагас: «Хъизан-къайгун цадахъ гьаниса нахъе а, ва чияр ракьалда бакӀ балагьун, гьениб чӀел гьабе, щайгурелъул анкьго соналъ халат бахъараб ракъи биччалеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалда тӀаде», – ян+.

2Гьей гӀаданалъ Аллагьасул аварагас абураб гьабуна ва бачун жиндирго хъизан-къайгун, пилистимазул ракьалдеги ун, гьениб анкьго соналъ гӀумру гьабуна. 3Анкьго соналдасан гьей пилистимазул ракьалдаса тӀадюссана ва жиндирго минаялъулги хуралъулги кӀалъай гьабизе пачаясухъе йилълъана.

4ЭлишагӀ аварагас гьарурал хӀикматал ишазул бице жиндаянги абун, ЭлишагӀил лагъ Гехазида кӀалъалев вукӀана пача гьебмехалда+.

5Гехазица ЭлишагӀица хварав чи чӀаго гьавураб куцалъул пачаясда бицунеб сагӀаталда, жиндир вас ЭлишагӀица чӀаго гьавурай гӀадан ячӀана пачаясухъе, жиндирго минаялъулги хур-ракьалъулги хӀакъалъулъ кӀалъазе.

Цинги Гехазица абуна: «Дир бетӀергьан пача, гьалегури дой гӀадан! Гьалъул васин ЭлишагӀ аварагас хваралъуса тӀаде вахъинавурав!»

6Гьеб мехалъ пачаяс гьей чӀужугӀаданалда цӀех-рех гьабуна ва гьелъ гьесда кинабго бицана.

Цинги гьелъул къваригӀел тӀубазабеян жиндирго чиясда тӀадкъана пачаяс ва гьелъ улка таралдаса нахъе гьелъул хуриса щвараб хайирги рикӀкӀун, кинабго гьелъул букӀараб боцӀи-рикъзи гьелъухъе тӀадбуссинабеян лъазабуна.

ЭлишагӀ аварагас Бен-Гьадад чӀвазе вукӀин бицуна

7Сириялъул пача Бен-Гьадад унтараб заман букӀана; ЭлишагӀ Дамаскалде вачӀана. Гьев вачӀун вугилан рагӀидал+
8пачаяс Хазаилида абуна: «Цадахъ сайгъатги босун Аллагьасул аварагасда дандчӀвазе а. Биччанте дун сахлъулищин цӀехезе ЭлишагӀ аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДА»+.

9КӀикъого вараниялда тӀад бараб, Дамаскалдаса тӀаса бищараб къайиги сайгъаталъе босун, Хазаил ЭлишагӀгун дандчӀвазе вахъана. ВачӀун гьесда цевегун гьес абуна: «Дур мутӀигӀав лагъ, Сириялъул пача Бен-Гьададица витӀана дун жив доб унтудаса сахлъулищин дуда цӀехезе», – ян.

10ЭлишагӀица абуна: «Досда абе мун ракӀчӀун сахлъулин, амма БЕТӀЕРГЬАНАС хӀакъикъаталдаги гьев хвезе вукӀин загьир гьабуна дие». 11Цинги ЭлишагӀ бер къапичӀого таманаб заманаялъ гьесухъ валагьун чӀана – ахирги Хазаил намуслъун лъугьана. Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана ЭлишагӀ авараг.

12«Я дир эмен, щай мун гӀодулев?» – ин цӀехана Хазаилица. «Щайгурелъул дида лъалелъул дуца гӀизраилазе гьабизе бугебщинаб квешлъи, – ян абуна гьес. – Дуца гьезул хъулби рухӀизе руго, гьезул гӀолохъаби хвалчаца къотӀ-къотӀизе руго, гьитӀинал лъимал чӀвазе руго, ва лъимаде ругел руччабазул чахьал рихъизе руго»+.

13Хазаилица абуна: «Дица, щивго гурев чияс, гьединал кӀудиял ишал кин гьарулел?» – ин. «БЕТӀЕРГЬАНАС загьир гьабуна дие мун Сириялъул пачалъун вахъине вукӀин», – ин жаваб кьуна ЭлишагӀица[*]+.

14Цинги Хазаил жиндирго бетӀергьанасухъе тӀадвуссана.

Пачаяс гьесда цӀехана: «ЭлишагӀица щиб абураб?»

Хазаилица жаваб гьабуна: «Дос дида абуна мун ракӀчӀун сахлъулин».

15Нахъисеб къоялъ гьес биччизабун юргъан рехана пачаясул гьурмада тӀаде ва гъанкъизавуна гьев. Хазаилги гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

Егьорам – Ягьудиялъул пача

16Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун щуабилеб соналъ, Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун[*] вахъана – жеги Егьошафатги вукӀана Ягьудиялъул пачалъун. 17Лъебералда кӀиго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва микьго соналъ пачалъиги гьабуна Иерусалималда. 18ГӀизраилалъул пачабазул нухккун, Ахавил хъизан-къаялдаса мисалги босун хьвадана гьев, щайгурелъул гьес Ахавил яс ячун йикӀиндал. Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна+. 19Амма Жиндирго лагъ Давудие гӀоло, Ягьудия тӀагӀинабизе бокьичӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ. Гьесул зурияталъе абадиялъего пачалъиялъул тах цӀунизе къотӀи гьабун букӀиндал Гьес+.

20Егьорам пачалъун вугеб заманалда Ягьудиялъул кверщалида данде чӀана Эдом ва жиндирго пачаги вищана+. 21Цинги цадахъ рачун киналго жиндирго чолгьакалгун ЦагӀиралде тӀаде кӀанцӀизе вилълъана Егьорам. Гьенир эдомияз сверун ккуна гьевги гьесул киналго чолгьакалги. Къаси сардилъ гьевги гьесул чолгьаказул бутӀрулги тушбабазул сверункквеялдаса къватӀире рорчӀана, амма киналго гьесул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана. 22Гьелдаса нахъе Эдом Ягьудиялъе мукӀурлъичӀо. Гьебго заманалда Ягьудиялда данде чӀана Ливнаги.

23Егьорамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 24Егьорам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

Ахазиягь – Ягьудиялъул пача

25Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ, Егьорамил вас Ахазиягь пачалъун вахъана Ягьудиялда. 26Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Ахазиягь пачалъун ва цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Аталия букӀана ва ГӀизраилалъул цеве вукӀарав пача ГӀомри гьелъул кӀудияв эмен вукӀана+. 27Ахавил хъизаналъул нухккун хьвадана Ахазиягь ва гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна – Ахавилгун ригьнал гӀагарлъи букӀиндал гьесул.

28Ахазиягь ун вукӀана цо нухалъ Ахавил вас Иорамгун ГилгӀадалъул Рамоталде Сириялъул пача Хазаилида данде вагъизе; сирияз гьенив лъукъана Иорам+. 29Рамоталда Хазаилида данде вагъулаго сирияз лъукъарав Иорам пача, Изреелалде тӀад вуссана ругънал сах гьаризе. Хадув Ягьудиялъул пача Ахазиягь вилълъана Изреелалде, унтун вугев Иорамиде ваккизе.

9

Егьу ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

9^1ЭлишагӀ аварагас гӀолохъанал аварагзабазул цоявги ахӀун, гьесда абуна: «Нухде вахъине къачӀай. Зайтуналъул нахул цӀураб хъабаги босе ва ГилгӀадалъул Рамоталде а+. 2Гьениве щваравго Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу валагье. Досухъеги ун, досул гьудул-гьалмагъзабазда аскӀоса ватӀа ахӀун, нахъарокъове ваче дов+. 3Цинги босун гьаб хъаба чӀехье досул ботӀрода тӀаде ва гьадин абе: „Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: ‘Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун’“. Хадув, ричӀун нуцӀагун, нахъ валагьичӀого лъута!»+

4Гьев гӀолохъанав авараг ГилгӀадалъул Рамоталде ана. 5Гьениве щваравго, цо сверуда гӀодор чӀун ратана аскаразул бутӀрул.

«Аскаралъул бетӀер, дир цо хабар буго духъе», – ян абуна гьев гӀолохъанав аварагас. «Нижер кисавасухъе?» – ян цӀехана Егьуца. «Духъе буго», – ян жаваб кьуна гьес.

6Егьу вахъун рокъове жаниве вилълъана. Цинги аварагас Егьул ботӀроде нах тӀуна ва гьес абуна: «Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица мун ГӀизраилалда, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалда тӀад пачалъун толев вуго. 7Дир аварагзабазул ва киналго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ лагъзазул Изавелица гӀодобе тӀураб бидухъ Дица рецӀел босизе гӀоло, дуца дурго бетӀергьан Ахавил агьлу-зуриятго тӀагӀинабе+. 8Ахавил тӀолабго хъизан-агьлу хвезе ккола. Гьесул махӀ бугел бихьинал цо хутӀичӀого тӀагӀинаризе руго Дица ГӀизраилалдаса – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа. 9Наватил вас Яровамил ва АхӀиягьил вас Баашал хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дица гьесул агьлу-зурияталъеги+. 10Жийго Изавелги Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун язе йиго ва лъицаниги гьей хабалъ юкъизе гьечӀо“».

Цинги ричӀун нуцӀагун, лъутана гьев+. 11Егьу жиндирго гьудул-гьалмагъзабазухъе тӀадвуссиндал, гьезул цояс цӀехана: «Ккара-тараб жо бугищ? Щиб гьабизе дов бетӀерсвер духъе вачӀун вукӀарав?» «Нужедаго лъала дов чиги досул каламги», – ян жаваб гьабуна Егьуца.

12«Лъаларо нижеда! – ян абуна гьез. – Бице дос абураб жо».

Егьуца абуна: «Дос дида абуна: „Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун“, – илан абунин БЕТӀЕРГЬАНАС».

13Цинги гьез хъатамасан тӀаса рахъун гӀабаби рехана балъазда тӀаде гьесул хӀатӀикье. Хадуб суралъубе пуна ва ахӀана: «Егьу вахъана пачалъун!» – ин+.

Иорам ва Ахазиягь – кӀиявго пачаясул хвел

14Цинги Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу Иорам чӀвазе ургъана. (Иорам, цадахъ ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун, ГилгӀадалъул Рамот цӀунун Сириялъул пача Хазаилгун вагъулев рукӀана+. 15Амма Иорам пача рагъулъ сирияз лъукъ-лъукъун Изреелалде тӀадвуссун вукӀана ругънал сах гьаризе.)

Егьуца абуна: «Нуж дида рекъарал ратани, щивго чи виччаге гьаб шагьаралдаса къватӀиве гьаб хабарги босун Изреелалде ине».

16Гьев чолгьакида тӀаде вахана ва Изреелалде нух босана; Иорам гьенив вукӀана жеги бусада, Ягьудиялъул пача Ахазиягьги вукӀана гьенив, гьесухъе ваккизе вачӀун. 17Изреелалда сиялда тӀад эхетарав ворчӀухъанасда рихьана Егьул рагъухъаби гӀагарлъулел ва гьес ахӀи бана: «Дида рагъухъаби рихьулел руго!» «Рекъелгун рачӀунел чагӀийищан цӀехезе гьезда данде чотӀахъан витӀе», – ян абуна Иорамица.

18ЧотӀахъан ана Егьуда данде ва гьес абуна: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

ВорчӀухъанас дов дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна.

19Цинги пачаяс кӀиабилеб нухалъ витӀана чотӀахъан. Гьезда аскӀове щваравго, гьес цӀехана: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

20ВорчӀухъанас довги дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна. «Гьакида цеве-цеве вачӀунев чи Нимшил вас Егьуда релълъарав вуго. БетӀер сверарав чияс гӀадин тӀамулел руго дос чуял», – ин абуна гьес.

21«Дир гьакида чуял рай», – ян буюрухъ кьуна Иорамица.

ГӀизраилалъул пача Иорамги Ягьудиялъул пача Ахазиягьги, жинди-жиндир гьакидаги рекӀун Егьуда данде рахъана. Изреелалдаса Наватил букӀараб хуралда аскӀов дандчӀвана гьезда гьев+.

22Егьу вихьидал, Иорамица цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ, Егьу?». «Кинаб рекъел букӀунеб, – ин жаваб кьуна Егьуца, – дур эбелалъ гьересиаллагьзабазе гьабураб хъахӀбаяб хъулухъги сихӀручилъиги тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀадго?»

23«Хияналъи, Ахазиягь!» – инги ахӀун, Иорам нахъвуссун лъутизе жувана.

24Гьебмехалъ Егьуца чӀор речӀчӀана ва гьеб Иорамил бугьналугбузда гьоркьоб щвана. Гьеб чӀоралъ гьесул ракӀ борлъана ва гьев гьакида жанив гӀодов речӀчӀана. 25Егьуца жиндирго божарав чи Бидкарида абуна: «Изреелалдаса Наватил букӀараб хуриве рехе гъов. РакӀалда бугищ гъосул эмен Ахавгун чолгьаказда рекӀун гьесда цадахъ унаго БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда данде бицараб рагӀи: 26„Дида бихьана сон Наватил ва гьесул васазул би гӀодобе тӀураб куц, – ин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС, – ва, гьайгьай, гьелъухъ гьаб хуриб жанив жавабалде ахӀила Дицаги мун“, – инги абун? Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, босун гьеб хурибе рехе Иорамил жаназа»+.

27Ккараб жо бихьарабго, Ягьудиялъул пача Ахазиягь Бет-Гьаганалде валагьун лъутана. Гьевги чӀвайиланги ахӀун, Егьу гьесда хадув лъугьана.

Жиндирго гьакидаги рекӀун Гуралде тӀаде унев вукӀаго, Йивлеамалда аскӀоб бугеб нухда лъукъана Ахазиягь, амма гьев гьениса Мегиддоялде лъутана ва гьенив хвана. 28Гьесул хъулухъчагӀаз гьакидаги лъун, Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда гьесул умумузда аскӀов вукъана гьев+. 29Ахавил вас Иорам пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъ вахъун вукӀана Ахазиягь Ягьудиялъул пачалъун.

Изавелил хвел

30Егьуца Изреелалде нух босана. Изавелида гьеб хабар рагӀидал, гьей бералги релъун, расги берцинго къачӀан, гординиса къватӀие ялагьун чӀана. 31Егьу кавабахъа жаниве лъугьидал, гьелъ абуна: «Рекъелгун вачӀинищха мун, Зимрида[*] релълъарав, жиндирго бетӀергьан чӀвалев чӀвадарухъан?»+

32Гордухъе тӀадеги валагьун, гьес ахӀана: «Дир рахъ ккурав чи щив вугев гьенив?» – ин. Гордухъа кӀиго-лъабго ахта ваккана.

33«ГӀодое рехе гьей!» – илан абуна Егьуца.

Гьез гьей гордухъа гӀодое рехана ва гьелъул чвахараб би къадада ва гьенир рарал чуязда. Гьел чуяз мерхьана цинги гьелъул къаркъала речӀчӀ-речӀчӀана.

34Егьу жаниве вилълъун квана-гьекъана. Хадуб гьес абуна: «Гъой нагӀана батад ялагье ва хабалъ юкъе; кин букӀаниги пачаясул яс йикӀиндал гъой»+.

35Амма гьей юкъизе аразда гьелъул гвангвараги, хӀатӀалги, квералги гурони ратичӀо. 36ТӀадруссун гьеб Егьуда бицана гьез, ва гьес абуна: «Тишбиялдаса Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи буго гьеб: „Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун бала Изавелил къаркъала+. 37Хурибе щвараб боцӀул рак гӀадин букӀина Изавелил жаназа: гьай Изавелищиланцин абиларо лъицаниги“».

10

Ахавил хъизан-къай тӀагӀинаби

10^1Ахавил лъабкъоялда анцӀго вас вукӀана Самариялда. Изреелалъул бутӀрузухъе, кӀудиял чагӀазухъе ва Ахавил васазул тарбиячагӀазухъе хъван кагътал ритӀана Егьуца Самариялде. Гьениб хъван букӀана:+

2«Нужехъ кодор ругелъул пачаясул васалги, гьакалги, чуялги, сверун къараб хъалаги, ярагъги – гьедин бугелъул, гьаб кагъат щварабго, 3пачаясул васазул бищун мустахӀикъав тӀаса вище ва жиндирго инсул тахида лъе. Хадур нужерго пачаясе ва гьесул хъизан-къаялъе гӀоло рагъизе рахъа».

4Амма гьел кутакалда хӀинкъана: «КӀиго пачаясда кӀвечӀо гьесда данде чӀезе, – ян кӀалъана гьел цоцада, – нилъедайищ кӀолеб?»

5КӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчияс, шагьаралъул бетӀерас, кӀудиял чагӀаз ва тарбиячагӀаз Егьухъе гьадинаб ругьел битӀана: «Ниж дур лагъзал руго ва дуца абураб гьабизе хӀадурал руго. Нижеца щивго теларо пачалъун, дуца дуего бокьухъе гьабе».

6Цинги Егьуца кӀиабилеб кагъат хъвана: «Нужеца дир рахъ кколеб батани, дие мутӀигӀалги ратани, росун пачаясул васазул бутӀрулгун, метер гьаб гӀужалда дихъе Изреелалде рачӀа».

Пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас, гьезие тарбиячилъи гьабизе жинда тӀад къарал шагьаралъул чӀухӀбузухъ рукӀана. 7Гьеб кагъат щварабго, гьез пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас чӀвана, ва гьезул бутӀрул гьагьазда жанирги лъун, Егьухъе Изреелалде ритӀана+. 8Пачаясул васазул бутӀрул гьанире щвезарун ругин бицана Егьуда вачӀун чапарас.

Егьуца абуна гьел кӀиго гохӀ гьабун шагьаралъул кавабазда аскӀор лъейилан ва рогьинегӀан гьенир теян.

9Нахъисеб къоялъ радал Егьу халкъалда цеве вахъана ва гьезда кӀалъана: «Гьале гьав дица, дунго ургъун чӀвана Иорам пача. Нужеда щибго гӀайиб гьечӀо гьелъул. Амма гьал киналго лъица чӀварал? 10Гьединлъидал, нужеда лъан букӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС Ахавил хъизан-агьлуялъул рахъалъ бицараб цониги рагӀи тӀубачӀого хутӀичӀо. БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Иляс аварагги гьоркьов ккун кьураб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубазабуна»+.

11Цинги киналго Ахавил хъизан-къаялъул чӀаго хутӀаралщинал чагӀи, гьесул божарал чагӀигун, гьудул-гьалмагъзабигун, кашишзабигун цадахъ, цо чи течӀого чӀвана Егьуца Изреелалда.

12Хадуб Егьуца Самариялде нух босана. Нухда унев вукӀаго, «ГӀухьбузул Бет-Экед» абураб бакӀалда 13Ягьудиялъул пача Ахазиягьил гӀагарал чагӀи данде ккана гьесда, ва гьес гьезда цӀехана: «Нуж щал?» – ин.

Гьез абуна: «Ниж, эбел-бикал лъималазухъе ва пачаясул хъизамалъухъе щвезе къватӀире рахъарал, Ахазиягьил гӀагарал чагӀи руго», – ян.

14«ЧӀаго кверде росе гьел!» – ин буюрухъ кьуна Егьуца.

Гьел кквезеги ккун Бет-Экедалда бугеб лъадал гъуялда аскӀор чӀвана – кинавниги кӀикъоялда кӀиго чи. Гьезул цониги чи чӀаго нахъе ворчӀизе виччачӀо Егьуца.

15Гьениса къватӀиве вахъаравго, Рехавил вас Егьонадав данде ккана гьесда. Егьуца гьесие саламги кьун абуна: «Дуе дун гӀадин мунги вугищ дие ритӀухъав?» Вугилан абуна Егьонадавица. «Гьедин батани, квер баче», – ян абуна Егьуца.

Гьез кверал рачана ва Егьуца жиндирго гьакиде вахине кумек гьабуна гьесие. 16Егьуца абуна: «Дида цадахъ вилълъа. Дуда бихьила БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дун мутӀигӀав вугев куц», – ин. Егьонадав гьесда цадахъ вилълъана.

17Самариялде щваравго, БЕТӀЕРГЬАНАС Иляс аварагги гьоркьов ккун абураб рагӀуда рекъон, Ахавил агьлу-хъизамалъул нахъе хутӀаралщинал чагӀи чӀвана Егьуца+.

БагӀалил кашишзаби гъурун тӀагӀинари

18Хадуб Егьуца тӀолабго халкъ данде ахӀана ва гьезда лъазабуна: «Ахавица гӀураб тӀагӀат-гӀибадат гьабичӀо БагӀалие – Егьуца гьеб цӀикӀкӀун гьабизе буго+. 19Гьединлъидал, киналго БагӀалил аварагзаби, гьесул хъулухъчагӀи ва кашишзаби ахӀе дихъе. Вореха, цо хутӀичӀого киналго рачӀине ккола, щайгурелъул дие бокьун буго БагӀалие кӀудияб къурбан гьабизе. ВачӀинчӀев чиясе гӀумру гьечӀо».

Амма Егьул гьеб сихӀру букӀана; БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи чӀвазе къасд букӀана гьесул+. 20Гьес абуна: «БагӀал кӀодо гьавураб байрамалде халкъ бакӀареян ахӀи бай».

Гьелъул гӀакӀа ахӀана. 21Егьуца ГӀизраилалда киса-кибего хабар битӀана ва, цо хутӀичӀого, киналго БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи гьениве вачӀана. Гьел киналго БагӀалил мукъадасаб рокъоре жанире ракӀарана ва гьеб рукъ гъункун цӀуна+. 22РетӀел-куналъул тадбиралъе тарав чиясда абуна Егьуца: «Киналго БагӀалие тӀагӀат-гӀибадат гьабулел чагӀазе ретӀине, гьезул динияб ретӀел босе». Гьес гьезул ретӀел босун бачӀана гьезухъе тӀад ретӀине.

23Цинги Егьуги Рехавил вас Егьонадавги БагӀалил мукъадасаб рокъоре жанире рилълъана. Егьуца БагӀалил хъулухъчагӀазда абуна: «Хал-шал гьабе, гьанир БагӀалил тун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хъулухъчагӀиги ратизе гурин».

24Хадур гьел къурбанал ва тӀуран рухӀулел къурбанал гьаризе рилълъана. Егьуца кӀалтӀаялъул къватӀисахун рахъалда ункъого чи тана ва гьезда лъазабун букӀана: «Дица нужехъе кверде кьурал чагӀазул цонигияв лъихъаниги хвасарлъун ворчӀани, гьев живго хвезе вуго дов хвасарлъарав чиясул бакӀалда», – ян+.

25ТӀуран рухӀулел къурбанал тӀоритӀун лъугӀаралго, Егьуца жиндирго рорчӀухъабазда ва аскаразул бутӀрузда лъазабуна: «Рилълъа гьанже, чӀвай гьел киналго, цогӀаги чи лъутун ворчӀизе виччаге», – ян.

Гьез гьел хучдуз чӀвана. РорчӀухъабаз ва аскаразул бутӀруз гьезул жаназаби къватӀире рехана ва жалго БагӀалил рукъалъул бищунго мукъадасаб бакӀалде рилълъана+. 26БагӀалие лъурал ганчӀил хӀубал гьениса къватӀиреги росун цӀадулъе рехана гьез+. 27БагӀалил мукъадасаб гамачӀги бекана гьез ва БагӀалил рукъги щущахъ базабун, гьеб бакӀ хӀажатханалде сверизабуна – жакъа къоялъги гьедин буго гьеб+.

28Гьеб хӀалалда БагӀалил диналъул ахир гьабуна Егьуца ГӀизраилалда. 29Амма ГӀизраилги къосинабун Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьал течӀо гьесги, – меседил гьарурал Бет-Элалъул ва Даналъул бусбузе гӀибадат гьабуна+.

30БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуда абуна: «Дуца Дие бокьарабщинаб гьабуралъухъ ва Ахавил хъизан-агьлуялъе кинабго Дир амруялда рекъон тӀубазабуралъухъ, ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян+.

31Амма РакӀ-ракӀалъго мукӀурлъичӀо Егьу ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул Къануналъе – ГӀизраилги къосинабун, Яровамица гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо.

Егьул пачалъиялъул ахир

32Гьеб заманалда БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул ракь тӀаса къотӀизе байбихьана. Сириялъул пача Хазаилица жиб-жиб гӀорхъи къотӀун тӀаде кӀанцӀун гӀизраилазул ракьал кверде росана:+
33Иорданалъул бакъбаккул рахъ, ГилгӀадалъул кинабго ракь (Гадил, Рувимил ва Манассил ракьал), Арнон лъарахъ бугеб АрогӀер шагьаралдаса бахъараб ГилгӀад тун добехун Башаналде щвезегӀан ракьал.

34Егьул пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

35Егьу хвана ва жиндирго умумузда аскӀов Самариялда хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьоахаз пачалъун вахъана. 36Егьуца къоло микьго соналъ ГӀизраилалда тӀад пачалъи гьабуна.

11

Аталияца Давуд пачаясул наслу тӀубан тӀагӀинабизе хӀалбихьи

11^1Ахазиягьил эбел Аталияда жиндирго вас хун вукӀин лъайдал, гьелъ тӀолалго пачаясул ирсилал буюрухъги кьун чӀвана+. 2Амма Егьорамил яс, Ахазиягьилги яц Егьошеваца Ахазиягьил вас Егьоашги гьесул рахьдал эбелги, чӀвазе къотӀарал пачаясул хъизан-къаялъул чагӀазда гьоркьоса балъго нахъеги рачун, бусен-къай лъолеб нахъарокъор рахчана. Гьедин вахчана гьев Аталиядаса, ва гьев чӀаго хутӀана. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъов вахчана Егьошеваца гьев анлъго соналъ; пачалъиялъул тахида Аталия йикӀана.

Аталия пачалъиялдаса рехи

4Аталия пачалъун яхъун анкьабилеб соналъ ЕгьоядагӀица[*] пачаясул рорчӀухъабазул нусилбутӀрул ва кӀалгӀаялъул хъаравулзаби, хадур чагӀиги ритӀун, жиндихъего БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоре ахӀана. Гьес гьезулгун къотӀи-къай гьабуна, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб гьезда гьаги базабуна. Цинги гьес гьезда пачаясул вас вихьизавуна, 5гьезие гьадинал тӀадкъаялги кьуна:

«Гьале нужеца гьабизе кколеб жо: шамат къоялъ хъулухъалде рахъунезул лъабил бутӀаялъ пачаясул кӀалгӀа цӀуне, 6кӀиабилеб лъабил бутӀаялъ – Сур абураб каву, ва ахирисеб лъабил бутӀаялъ РорчӀухъабазул Кавуялдаса добехун бугеб каву цӀуне. Ирга гьабун кӀалгӀаялъе хъаравуллъи гьабе нужеца. 7Шамат къоялъ рокъоре унезул кӀиго къокъа пача цӀунизе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъор чӀезе ккола. 8Нуж ярагъги кодоб ккун, Егьоаш пачаясда сверун гор гьабун чӀа ва нужеда аскӀове къаравщинав чи чӀвай. Гьев ара-аралъуве ун пачаясда аскӀоса кьуруге».

9НусилбутӀруз кашиш ЕгьоядагӀица абухъе гьабуна кинабго. Гьел киналго – шамат къоялъ хъулухъалде рахъунелги, шамат къоялъ хъулухъалдаса рокъоре унелги – кашиш ЕгьоядагӀихъе рачӀана, цадахъ жидерго чагӀиги рачун. 10Гьес нусилбутӀрузе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоса росун Давудил рукӀарал хъалхъаналги хучдулги рикьана+. 11Ярагъги кодоб ккун, къилбаялъул рахъалдаса шималияб рахъалде щвезегӀан, къурбаналъе бакӀги, БетӀергьанасул Рукъги жанибеги бачун, пача цӀунизе эхетана рорчӀухъаби.

12Цинги ЕгьоядагӀица къватӀиве вачун вачӀана пачаясул вас; гьес гьесул ботӀрода тажги лъуна, пачалъиялъул къотӀи тӀад хъвараб кагъатги кьуна гьесухъе ва гьев пача вугилан ахӀана. Цинги гьесда зайтуналъул нах бахана. ЧӀвалаго хъатгун ахӀи-хӀуралда букӀана тӀолабго халкъ: «БетӀерчӀахъаяв пача! Дур гӀумру халалъаги!» – ян ахӀулеб букӀана гьез+.

13РорчӀухъабазулгун халкъалъул ахӀи-хӀур рагӀун, Аталия гьезухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъое йилълъана. 14Гьениб, гьезул гӀадаталда рекъон, хӀобода цеве эхетун цӀияв пача вихьана гьелда. Рагъул церехъабиги, накъирачагӀиги рукӀана гьесда сверухъ ракӀарун, ва тӀолалго гӀадамал рачулаго накъирабигун кӀудияб рохел-разилъигун ахӀи-хӀуралда рукӀана. Аталия цинги жиндаго тӀад букӀараб тӀасанретӀелги бихъун: «Хияналъи! Хияналъи!» – ян ахӀдана+.

15Кашиш ЕгьоядагӀица нусилбутӀрузда абуна: «Рукъ тун къватӀие, рорчӀухъабазул кьер тун доехун яче гьей, ва гьелда цадахъ аравщинав чи хочоца чӀвай», – ян.

БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъой жаний чӀвазе бегьуларин гьейин лъазабун букӀана кашишас.

16Гьей кквезеги ккун, пачаясул кӀалгӀаялде чуял рачунеб кавудухъа жаниеги ячун, гьений чӀвана.

17ЕгьоядагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ, пачагун халкъалдаги гьоркьоб, гьел БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀал рукӀине ругин абураб къотӀи гьабуна. Пачаясда ва халкъалда гьоркьобги гьабуна гьес къотӀи-къай. 18Хадуб тӀолабго пачалихъалъул гӀадамал БагӀалил мукъадасаб рокъоре рилълъана ва гьеб щущахъ базабуна. Гьез гьениб букӀараб къурбаналъе бакӀги, гьересиаллагьзабиги гъурана ва гьеб къурбаналъе бакӀалда цеве вачун БагӀалил кашиш Маттанги чӀвана.

Цинги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъги рорчӀухъабазда тӀад къан тун,+
19ЕгьоядагӀицаги, нусилбутӀрузги, пачаясул рорчӀухъабазги, тӀолабго халкъгун цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса къватӀиве вачана пача ва РорчӀухъабазул Кавуги бахун, пачаясул кӀалгӀаялда жанире рилълъана. Гьенив пача жиндирго бакӀалда пачалъиялъул тахида гӀодов чӀезавуна, 20ва тӀолабго халкъ кутакалда разилъана. Пачаясул кӀалгӀаялда хочоца Аталия чӀван хадуб шагьаралда хӀалхьи ккана.

Егьоаш – Ягьудиялъул пача

21Пачалъун вахъаравго Егьоашица анкьго сон бан букӀана.

12

12^1Егьу пачалъун вахъун анкьабилеб соналъ Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъана, ва кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Цивия букӀана; гьей Беэр-Шеваялдаса гӀадан йикӀана. 2Кашиш ЕгьоядагӀил гӀакълуялда рекъон жив хьвадулебгӀанаб заманалда, Егьоашица БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 3ЦохӀо гохӀазул мукъадасал бакӀал тун рукӀана риххичӀого ва халкъалъ гьенир жеги къурбанал гьарулел ва кьеккенги бухӀулеб букӀана+.

Егьоашица Мукъадасаб Рукъ цӀи гьаби

4Егьоашица кашишзабазда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рукъалъе къваригӀараб-тараб босизе халкъалъ кьолеб кинабго гӀарац данде гьабе, – жив-жив чияс жинда тӀадаб фарз тӀубазабун кьурабги ва гӀадамаз жиндиего бокьун кьурабги. 5Биччанте кашишзабазул щивас жиндирго чагӀазухъа босун гьеб гӀарац Мукъадасаб Рукъалъул биххараб-тараб бакӀ къачӀазе хӀалтӀизабизе», – ян.

6Егьоаш пачалъун вахъун къоло анлъабилеб сон сверана, амма кашишзабаз Мукъадасаб Рукъ жеги цӀи гьабун бахъинчӀо.

7Цинги Егьоаш пачаяс кашиш ЕгьоядагӀги цогидал кашишзабиги ахӀана жиндихъего ва гьездаса жаваб тӀалаб гьабуна: «Щай нужеца Мукъадасаб Рукъ къачӀалареб? Халкъалъ бачӀараб гӀарац тӀокӀаб нужеего босуге. Рукъ къачӀаялъе хӀалтӀизабизе кье гьеб», – ин.

8Гьебмехалъ кашишзаби разилъана тӀокӀаб гӀарац жидеего босичӀого тезе ва Рукъ къачӀаялъул жавабчилъиги цогидаз гьабизе тезе.

9Кашиш ЕгьоядагӀица гьитӀинаб цӀулал гъамас босана ва гьелъул тӀалъелалда каратӀ бахъана. Цинги гьес гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀа, кваранаб рахъалда, къурбаналъе бакӀалда аскӀоб лъуна. Гьенир кӀалтӀа хъаравуллъиялда чӀарал кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀарабщинаб гӀарац гьеб гъансинибе балеб букӀана+. 10Гъамас гӀарцул цӀурабщинаб мехалъ, пачаясул хъвадарухъанги кӀудияв кашишги вачӀун, гьез гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀараб гӀарац малъун къандалъоялда жанибе чӀехьолаан. 11Хадуб гьеб гӀарац цӀалаан ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьолаан. Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ къачӀалел хӀалтӀухъабазе мухь кьолаан: цӀулал ва бакӀал раялъул устарзабазе, 12къадахъабазе ва ганчӀил устарзабазе. Гьединго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ босулаан гьез гьелъухъ ва Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабиялъе къваригӀарабщиналъеги хӀалтӀизабулаан.

13Амма я гӀарцул щурмал гьаризе, я нахучирахъазул билтабазе квекьмаххал, я суркӀаби, я сурал, я БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе цоги меседил ва гӀарцул тӀагӀелал гьариялда тӀад хӀалтӀизабичӀо гьеб гӀарац. 14Гьеб кинабго гӀарац кьолаан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабулел чагӀазухъе, гьез гьеб гьениб къваригӀараб-таралъе хӀалтӀизабизе. 15ХӀалтӀухъабазе мухь кьезе гӀарцул тадбиралъе таразухъа хӀисабкьей тӀалаб гьабулароан, щайгурелъул гьез ракӀбацӀцӀадго гьабулеб букӀиндал гьеб хӀалтӀи+. 16Ккараб такъсир бецӀизелъун ва мунагьаздаса рацӀцӀалъизелъун хъолел къурбаназухъ кьураб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе босулароан – гьеб кашишзабазе кьолаан.

Егьоашица Иерусалим цӀуни

17Гьебго заманалда Сириялъул пача Хазаил тӀаде кӀанцӀана Гат абураб шагьаралде ва гьеб кверде босана. Хадув Иерусалималде тӀаде кӀанцӀизе ине къасд ккана гьесул+. 18Гьебмехалъ Ягьудиялъул пача Егьоашица жиндирго умумул Егьошафатица, Егьорамица, Ахазиягьица ва гьес жинцаго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сайгъат гьарурал мукъадасал тӀагӀелалги, Мукъадасаб Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб меседги босун, Хазаил пачаясе битӀана. Гьебмехалъ гьев Иерусалимги тун нахъе тана+.

Егьоашил хвел

19Егьоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва цоги киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Гьесул хъулухъчагӀаз гъоркьчӀелги гьабун Силлаялде гӀодоре унеб нухда бугеб Бет-Миллоялда чӀвана гьев. 21ШимгӀатил вас Иозавад ва Шомерил вас Егьозавад рукӀана гьев чӀварал чагӀи. Гьев Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амациягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

13

Егьоахаз – ГӀизраилалъул пача

13^1Ахазиягьил вас Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло лъабабилеб соналъ Егьул вас Егьоахаз ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда+. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна: ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазда хадув ана гьев ва гьел мунагьаздаса кьуричӀо+. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана ГӀизраилалде ва гӀезегӀан мехалъ Сириялъул пача Хазаилил ва гьесул вас Бен-Гьададил кверщелчилъиялда гъоркь чӀезаруна Гьес гьел+.

4Амма Егьоахаз БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана ва, Сириялъул пачаяс ГӀизраилалъе кьолеб гӀазаб-гӀакъуба бихьун, БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна гьесул гьари. 5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил хвасар гьабизе чи витӀана, ва гьел Сириялъул кверщаликьа рорчӀана. Цебего гӀадин ракълилаб заман бачӀана гӀизраилазе. 6БукӀаниги, ГӀизраилги хадуб цӀан Яровамица гьарурал, гьесул хъизан-агьлуялъул мунагьазде мугъ рехичӀо гьез; гьелго мунагьазда хадур рилълъана. Ашерал хӀубиги эхетаралъубго букӀана Самариялда+.

7КӀикъоялда анцӀго чотӀахъанги, анцӀго чолгьокоги ва анцӀазарго лъелал рагъухъабиги гурони, тӀокӀаб щибго хутӀичӀо Егьоахазил аскаралъул, щайгурелъул Сириялъул пачаяс гьабихъ хӀур гӀадин тӀагӀинаруна хутӀаралщинал.

8Егьоахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул бахӀарчиял ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 9Егьоахаз хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Иоаш вахъана пачалъун.

Иоаш – ГӀизраилалъул пача

10Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда анкьабилеб соналъ Егьоахазил вас Иоаш ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 11Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна. ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо; гьел мунагьазукь хьвадана гьев+.

12Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва Ягьудиялъул пача Амациягьида данде вагъулаго гьес бихьизабураб бахӀарчилъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилазул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда+.

13Иоаш хвана ва гьесул бакӀалда Яровоам пачалъун вахъана. Иоаш Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна.

ЭлишагӀ аварагасул хвел

14ЭлишагӀ аварагасда хвалил унти чӀван букӀана. Цинги ГӀизраилалъул пача Иоаш вачӀана гьесухъе ваккизе, ва гьесда тӀадеги къулун гӀодана гьев. «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Унев вуго гьанже гьадин нижги тун!» – ин чӀвачӀвадана гьев+.

15ЭлишагӀица абуна: «Бахъе къватӀибе чӀорбутӀги чӀоралги». Гьес гьедин гьабуна.

16«ЧӀорбутӀ кодобе босе», – ян абуна гьес ГӀизраилалъул пачаясда.

Гьес гьеб кодобе босидал, ЭлишагӀица ГӀизраилалъул пачаясул кверазда тӀад лъуна жиндирго кверал.

17«Бакъбаккул рахъалдехун бугеб гордо рагье», – ян абуна гьес. Гьес гордо рагьана. «Гьанже речӀчӀе», – ян абуна ЭлишагӀица. Гьес речӀчӀана.

«Гьеб буго Сириялда тӀад босизе бугеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бергьенлъиялъул чӀор! – ин абуна ЭлишагӀица. – Мун вагъизе вуго сириялгун Апекалда ва дуца тӀуран гъуризе руго гьел»+.

18Хадуб гьес абуна: «ЧӀорал кодоре росе». ГӀизраилалъул пачаяс гьел росана.

ЭлишагӀица абуна гьесда: «Ракьалда кьаб-кьабгӀе гьел». Гьес лъабго нухалъ кьабуна.

19Цинги ЭлишагӀ кутакалда ццидахана ва гьес абуна: «Дуца щуго яги анлъго нухалъ кьабизе кколаан гьел ракьалда. Гьебмехалъ дуца сириял тӀуран гъура-чункилаан. Гьанже лъабго нухалъ гурони къезаризе гьечӀо дуца дол».

20ЭлишагӀ авараг хвана, ва гьев хабалъ лъуна.

Щибаб соналъул ихдалил гӀужалъ МогӀавалдаса хъачагъаз чабхъен гьабизе лъугьана ГӀизраилалде. 21Цо нухалъ, хварав чи вукъизе унел гӀадамаз, хъачагъазул къокъа бихьун, гьеб жаназа ЭлишагӀ аварагасул хабал нохъоде рехун балагьизабуна. Хварав чиясул жаназа ЭлишагӀил рукьбузда хъварабго гьев чи чӀаголъун тӀаде вахъун вачӀана.

ЭлишагӀ аварагас ахиралда бицараб рагӀи тӀубараб куц

22Егьоахаз пачалъун вугебгӀан заманалда Сириялъул пача Хазаилица ГӀизраилалда тӀад кверщел гьабуна+. 23Амма Ибрагьимгун, ИсхӀакъгун ва Якъубгун гьабураб Жиндирго къотӀиялъе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС цӀоб лъуна гӀизраилазда, гьезда гурхӀана ва гьезие кумекалъе чӀана. Гьесие бокьичӀо гьел тӀагӀинаризе ва Жиндирго берда цереса тӀуранго нахъе къотӀичӀо гьел жакъа къоялъги.

24Сириялъул пача Хазаил хвана, гьесул бакӀалда гьесул вас Бен-Гьадад пачалъун вахъана. 25Цинги Егьоахазил вас Иоашица, жиндирго эмен Егьоахазихъа Хазаилил вас Бен-Гьададица рахъун рукӀарал шагьарал нахъе рахъана. Иоашица лъабго нухалъ бергьенлъи босана гьесда тӀад ва ГӀизраилалъул шагьарал гьесухъа нахъруссинаруна+.

14

Амациягь – Ягьудиялъул пача

14^1ГӀизраилалъул пачалъун Егьоахазил вас Иоаш вахъун кӀиабилеб соналъ Егьоашил вас Амациягь пачалъун вахъана Ягьудиялда+. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ Иерусалималда пачалъи гьабуна гьес. Гьесул эбелалда цӀар Егьоаддан букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна, амма Давудида ващалъичӀо. Сундулъго жиндирго эмен Егьоашидаса мисал босун хьвадана гьев. 4ЦохӀо рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана+.

5Жиндирго хъатикь пачалъи щулалъарабго, гьес жиндирго эмен чӀварал чагӀазе жаза гьабуна+. 6Амма, Мусал Къануналда гьабураб хъвай-хъвагӀаялда рекъон, гьезул лъимал чӀвачӀого тана. Гьениб хъван бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру: «Лъималазул такъсиралъе гӀоло эбел-эмен чӀвазе бегьуларо, ва эбел-инсул такъсир сабаблъун, лъимал чӀвазе бегьуларо; жив-жив чияс жиндирго такъсиралъухъ босе абе гӀажал», – ин.

7Гьесин ЦӀамгӀалаб расалъи абулеб бакӀалда анцӀазарго эдомиял чӀварал ва Села абураб шагьарги кверде босараб. Гьес гьелда Ёктеил абун цӀар лъуна, гьедин абула гьелда жакъа къоялъги+.

Амациягьидаги Иоашидаги гьоркьоб рагъ

8Егьоахазил вас, Егьул васасул вас, ГӀизраилалъул пача Иоашихъе чапарзаби ритӀана Амациягьица цо чӀухӀараб рагӀигун: «РачӀа кӀиялго цоцалъ рагъизе рахъине!» – ян.

9Амма ГӀизраилалъул пача Иоашица гьадинаб жаваб гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьие: «Ливаналъул зазил хъархъица Ливаналъул кедралъухъе вакил витӀаравила: „Дур яс кье дир васасе“, – янги абун. Амма бачӀун гӀалхул жанаваралъ мерхьарабила гьеб зазил хъарахъ. 10Дуца Эдомалда тӀад бергьенлъи босун букӀиндал дур гӀамал кӀодолъун буго. Дурго бергьенлъигун ва къадру-къиматгун рокъов чӀун лъикӀ дуе! Мунгоги, цадахъ Ягьудияги щапизе дагӀба-рагӀи щай дуе?»

11Амма Амациягьица гӀин тӀамичӀо гьеб рагӀухъ ва ГӀизраилалъул пача Иоашица жиндирго аскаралгун цадахъ гьужум гьабуна гьесда тӀаде. Ягьудиялда бугеб Бет-Шемешалда ккана гьеб рагъ. 12Ягьудиял гъурун рана гӀизраилаз ва гьезул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана.

13ГӀизраилалъул пача Иоашица Ягьудиялъул пача Амациягь Бет-Шемешалда асир гьавуна. Хадув Иоашица Иерусалималде нух босана ва Ефраимил абулеб кавудухъа байбихьун «Солбол каву» абулеб бакӀалде щвезегӀан ункънусго натӀ шагьаралъул къадал биххана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб гӀарац-меседги, хазинаги ва киналго тӀагӀелалги росана Иоашица; гьениса асир гьарурал гӀадамалги цадахъ рачун гьев Самариялде тӀадвуссана+.

Иоашил хвел

15Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул лебаллъи ва Ягьудиялъул пача Амациягьгун гьес гьабураб рагъ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда+. 16Иоаш хвана ва Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Яровоам вахъана гьесул бакӀалда пачалъун.

Амациягьил хвел

17ГӀизраилалъул пача Иоаш хун хадуб жеги анцӀила щуго соналъ гӀумру гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьица. 18Амациягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

19Иерусалималда Амациягь чӀвазе гьесда данде гъоркьанго рекӀкӀ ургъун букӀин лъан гьев Лахишалде лъутана. Амма Лахишалдеги гьесда хадур чагӀи ритӀун, гьенив чӀвана гьев. 20Чода тӀад лъун Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀоб хабалъ лъуна.

21Цинги Ягьудиялъул жамагӀаталъ анцӀила анлъго сон барав Азариягь пачалъун гьавуна гьесул эмен Амациягьил бакӀалда. 22Амациягь хун хадуб гьесин Элат абураб порт Ягьудиялъул кверщаликье нахъбуссинабураб ва цӀидасан бараб+.

23Ягьудиялъул пача Егьоашил вас Амациягь Ягьудиялда тӀад пачалъун вахъун анцӀила щуабилеб соналъ, ГӀизраилалда Иоашил вас Яровоам пачалъун вахъана, ва Самариялда кӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна ва Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо+.

25Шималияб рахъалда бугеб Лево-Хаматалдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда бугеб ЦӀамгӀалаб ралъдахъе щвезегӀан ГӀизраилалъул ракьал гьесин тӀадруссинарурал. Гьеб ккана БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго Амитавил вас Гат-Хепералдаса Юнус аварагги гьоркьов ккун бицараб рагӀуда рекъон+. 26БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана, я лагъ, я эркенав батӀалъи гьечӀого, тӀолалго ГӀизраилазе бугеб кӀудияб гӀазаб-гӀакъуба ва гьезие кумекалъе щивго гьечӀевлъи+. 27БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул цӀар дунялалдасаго тӀагӀинабилин абун букӀинчӀелъул, Гьес Иоашил вас Яровоамги гьоркьов ккун хвасар гьаруна гьел.

28Яровоамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб, ва гьес рагъулъ бергьун, Дамаскги Хаматги Ягьудиялъухъа нахъе рахъун ГӀизраилалъухъе тӀадруссинариги рикӀкӀун, гьесул киналго бергьенлъабазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Яровоам хун жиндирго умумузда, ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Закариягь пачалъун вахъана.

15

Азариягь – Ягьудиялъул пача

15^1ГӀизраилалъул пачалъун Яровоам вахъун къоло анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Амациягьил вас Азариягь пачалъун вахъана+. 2АнцӀила анлъго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ехолия букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьесул эмен Амациягьицаго гӀадин, гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал риххизарун рукӀинчӀо жеги, ва халкъалъ гьенир къурбанал гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана+.

5БЕТӀЕРГЬАНАС барасалъул унти биччана гьесда тӀаде ва гӀумруялъул къоял лъугӀизегӀан гьеб унтиялъул гӀазаб гьесда тӀаса босичӀо; гьев батӀа гьабураб минаялъуве вахъана. Халкъалда тӀад кверщел гьаби ва пачалихъ нухда бачи пачаясул вас Ётамица тӀаде босана.

6Азариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 7Азариягь хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ётам пачалъун вахъана.

Закариягь – ГӀизраилалъул пача

8Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ Яровоамил вас Закариягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва анлъго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 9Гьес жиндирго умумузда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна – Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса дове-гъове кьуричӀо+.

10Явешил вас Шалумица гъоркьчӀелги гьабун Кавал-Амалда чӀвана гьев ва гьесул бакӀалда пачалъун живго чӀана. 11Закариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 12Гьедин тӀубана БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуе кьураб рагӀи: «Ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян абураб+.

Шалум – ГӀизраилалъул пача

13Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ Явешил вас Шалум ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва цо моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 14Гадил вас Менагьем вачӀана Тирзаялдаса Самариялде, гьенив Явешил вас Шалумги чӀван, живго гьесул бакӀалда пачалъун чӀана+.

15Шалумил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб гъоркьчӀелалъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

16Гьебго заманалда Менагьемица ТипсахӀ абураб шагьар кверде босана, ва гьелъул жамагӀатгун цадахъ гьеб тӀатӀала ккезабуна; Тирзаялде щвезегӀан гьеб шагьаралъул сверухълъиялда бугеб халкъги гъурана гьес, щайгурелъул гьез гьесие шагьаралъул каваби ричӀичӀелъул. Гьеб шагьаралъул лъимаде ругел руччабазул чахьалцин рихъана гьес.

Менагьем – ГӀизраилалъул пача

17Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ ГӀизраилалда Гадил вас Менагьем пачалъун вахъана ва анцӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 18Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьевги пачалъун вугебгӀан заманаялъ+.

19Гьеб заманалда Ассириялъул пача Тиглатпаласар ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана. Цинги Менагьемица гьесие азарго талант[*] гӀарцул кьуна, жиндирго хъатикь пачалъи щула гьабизе гьесдасан кумек щвезе гӀоло. 20Гьеб гӀарцул къадар гьес ГӀизраилазда тӀад лъуна. Ассириялъул пачаясе гӀарац бакӀаризе, бечедавщинав чиясухъа кӀикъоялда анцӀго шекел[*] тӀалаб гьабуна. Цинги Ассириялъул пача нахъе ана.

21Менагьемил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 22Менагьем хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас ПекахӀиягь пачалъун вахъана.

ПекахӀиягь – ГӀизраилалъул пача

23Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун кӀикъоялда анцӀабилеб соналъ Менагьемил вас ПекахӀиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо гьес+.

25Ремалиягьил вас ПекахӀ, гьевги ПекахӀиягьил аскаралъул бетӀер, пачаясда данде гъоркьанго ургъана. КӀикъоялда анцӀго чи гилгӀадиязулги вачун, цадахъ Ариягьгун ва Арговгун, Самариялда пачаясул кӀалгӀаялда бугеб щулалъиялда жанир ПекахӀиягьида тӀад речӀчӀана гьел. Гьенив ПекахӀиягьги чӀван гьев живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. 26ПекахӀиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

ПекахӀ – ГӀизраилалъул пача

27Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀикъоялда анцӀила кӀиабилеб соналъ Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къого соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 28БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна гьес. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьев+.

29ГӀизраилалда ПекахӀ пачалъун вугел къояз Ассириялъул пача Тиглатпаласарица кверде росана Иён, Авел-Бет-Мааха, Янох, Кедеш, Хацор абурал шагьаралги, ГилгӀадалъул ва Галилеялъул ракьалги, тӀолабго Нафталил ракьги, гьениса гӀадамалги ана Ассириялде асирлъуде рачун. 30Элагьил вас Гьошеа гъоркьанго ургъана Ремалиягьил вас ПекахӀида данде. Гьес гьев тӀадги речӀчӀун чӀвана ва живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. Азариягьил вас Ётам пачалъун вахъун къоабилеб сон букӀана гьеб.

31ПекахӀил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

Ётам – Ягьудиялъул пача

32Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Азариягьил вас Ётам Ягьудиялъул пачалъун вахъана+. 33Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Еруша букӀана, гьейги Цадокил яс йикӀана. 34Гьес, жиндирго эмен Азариягьицаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 35Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана. Ётамицайин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул ТӀадехунаб абулеб каву цӀидасан бараб+.

36Ётамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 37Гьев пачалъун вугел къоязин БЕТӀЕРГЬАНАС Ягьудиялда данде Сириялъул пача Рецин ва Ремалиягьил вас ПекахӀ тӀамизе байбихьараб+. 38Ётам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахаз пачалъун вахъана.

16

Ахаз – Ягьудиялъул пача

16^1Ремалиягьил вас ПекахӀ пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Ётамил вас Ахаз пачалъун вахъана. 2Къого сон барав чи вахъана Ахаз пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Жиндирго умумузул чи Давудида релълъарав вахъинчӀо гьев, гьелъул гӀаксалда, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна. 3ГӀизраилалъул пачабазул нухккун хьвадана гьев, ва БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал ишаздаса мисалги босун, жиндирго васгицин къурбаналъе вухӀана+. 4Гьес гохӀ-щобазда, гьересиаллагьзабазе как-диналъе рарал бакӀазда ва щибаб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь къурбанал хъолел ва кьеккен бухӀулеб букӀана.

Ахазица ассирияздасан кумек гьари

5Гьеб заманалда Сириялъул пача Рецинги ГӀизраилалъул пача, Ремалиягьил вас ПекахӀги Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна, амма Ахаз кверде восизе кӀвечӀо+. 6Гьел къояз Сириялъул пача Рециница Элат ягьудиязухъа нахъе бахъун сириязул кверщаликье ккезабуна, гьениса ягьудиялги нахъе къотӀана. Элат сирияз ккуна, жакъа къоялъги гьезул чӀел гьениб буго+.

7Ахазица Ассириялъул пача Тиглатпаласарихъе вакилзаби ритӀун ана гьадинаб ругьелгун: «Дун дуе ритӀухъав дур лагъ вуго. ВачӀа дие кумекалъе, диде тӀаде кӀанцӀун ругел, Сириялъулги ГӀизраилалъулги пачабаздаса дун хвасар гьавизе»+.

8БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-меседги битӀана Ахазица Ассириялъул пачаясе сайгъаталъе+. 9Ассириялъул пачаяс гьеб рагӀи къабул гьабуна ва Дамаскалде тӀаде кӀанцӀун, гьеб кверде босана. Гьес гьелъул жамагӀат асирлъуде Киралде бачун ана, Рецинги чӀвана.

Мукъадасаб Рокъоб Ахазица хиса-баси гьаби

10Цинги Ахаз Дамаскалде Ассириялъул пача Тиглатпаласаргун дандчӀвазе ана. Дамаскалда гьесда бихьана гьезул къурбаналъе бакӀ, ва кашиш Уриягьихъе гьелъул суратги, рагӀа-ракьанде щун гьеб гьабизе кколеб куцалъул малъа-хъваялги ритӀана. 11Кашиш Уриягьица, Дамаскалдаса Ахазица ритӀун рачӀарал киналго малъа-хъваязда рекъон, цӀияб къурбаналъе бакӀ бана ва пача тӀадвуссун вачӀиналде бан рагӀалде бахъинабуна гьеб. 12Дамаскалдаса тӀадвуссун вачӀиндал, пачаясда бихьана къурбаналъе бакӀ хӀадурун букӀин ва гьес гьелда тӀад къурбанал тӀоритӀана: 13къурбаналъе хӀайванал ва ролъул сайгъатал рухӀана гьенир, чагъиралъул сайгъаталги, ракълил къурбаналъе хъурал хӀайваназул биги гьелда тӀаде щвана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мазгарул къурбаналъе бакӀ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда ва цӀияб къурбаналъе бакӀалда гьоркьоб ккана. Гьес гьеб гьениса нахъеги бахъун цӀияб къурбаналъе бакӀалъул хьибилалде, шималияб рахъалдехун хъурщизабуна.

15Хадуб Ахазица кашиш Уриягьие буюрухъ кьуна:

«Гьаб кӀудияб цӀияб къурбаналъе бакӀалда рухӀе гьанжеялдаса нахъе рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги. Гьединго пачаясул ва тӀолабго халкъалъул рахъалъ рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги, халкъалъул чагъиралъул сайгъаталгун цадахъ бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги гьаб бакӀалда тӀуразаре. Киналго къурбаназул биги гьалда тӀаде щвай. Мазгарул къурбаналъе бакӀалъе гьабизе жоялда тӀад дунго ургъила».

16Ахаз пачаяс абухъе гьабуна Уриягьица кинабго. 17Цинги Ахазица Мукъадасаб Рукъалъул гьаказул горал рекана ва гьезда тӀаса тӀарсал нахъе росана. «Ралъад» абулеб хӀавуз тӀад лъун рукӀарал мазгарул оцалги нахъе росана гьес ва ганчӀил кьучӀги гьабун, гьелда тӀад лъуна гьеб+. 18Гьединго, Ассириялъул пачаясда берцин вихьизе гӀоло, шамат къоялъ хӀалтӀизабизе халкъалъ бан букӀараб тӀокъоги биххана гьес ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове жаниве лъугьине пачаясе батӀаго гьабураб кавуги нахъе гьабуна.

Ахазил хвел

19Ахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Ахаз хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Хизкиягь пачалъун вахъана.

17

Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача

17^1Ягьудиялъул пачалъун Ахаз вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ Элагьил вас Гьошеа вахъана ГӀизраилалъул пачалъун ва ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда+. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма цере рукӀарал ГӀизраилалъул пачабаз гӀадин гӀорхъи тун гьабичӀо.

3Ассириялъул пача Шалманасарица[*] Гьошеада данде рагъ гьабуна, Гьошеа гьесул кверщаликье ккана, ва гьесда тӀад ясахъ лъуна. 4Амма цодагьаб заманалдаса Гьошеаца Мисриялъул пача Сохъе чапарзаби ритӀана, ва лъагӀалидаса лъагӀалиде Ассириялъул пачаясе гьес кьезе кколеб ясахъ кьечӀо. Гьединлъидал, Шалманасарица гьев кквезеги ккун, туснахъалде рехана.

ГӀизраил асирлъуде ккей

5Ассириялъул пача ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана ва Самария сверун ккуна – лъабго соналъ сверун ккун букӀана гьеб+. 6Гьошеа пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ Ассириялъул пачаяс Самария кверде босана, ва гӀизраилал Ассириялде асирлъуде рачун ана. Гьес ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан, ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе.

7Гьеб кинабго ккана, жалго Мисриялдаса пиргӀавнасул лагълъиялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда данде гӀизраилаз гьарурал мунагьал сабаблъун: гьез чияр аллагьзабазул дин гьабуна, 8БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъазул гӀадатал росана, ва ГӀизраилалъул пачабаз чӀезарурал гӀадатазда хадур хьвадана.

9ГӀизраилаз балъго лъугьун жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна; киса-кирего, щибаб росулъ ва щибаб шагьаралда, жиндиего батӀи-батӀиял аллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал гьаруна+. 10Ашерае гӀибадаталъе ганчӀалги хӀубалги лъуна жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь. 11БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе ахӀарал халкъазда релълъун, гьез кьеккенал рухӀулаан гьел рорхалъабазда гьарурал гӀибадаталъе бакӀазда. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццинги бахъинабун гьел квешал ишал гьаруна гьез. 12БЕТӀЕРГЬАНАС гьабуге гьеб жоян лъазабун букӀаниги, гьез гьересиаллагьзабазе сужда-тӀагӀатги гьабуна. 13БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго аварагзабиги Гьесул амру лъалел чагӀиги гьоркьор ккун, ГӀизраилалдаги Ягьудиялдаги лъазабун букӀана: «Квешал нухазде мугъ рехе! Дица Дир лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, нужеда тӀад лъураб ва гьеб тӀубазабеян нужер умумузда тӀад къараб Къануналда рекъон, Дир амруялги ахӀкамалги цӀунун хьваде», – ян.

14Амма гьез гьелъухъ гӀинтӀамичӀо; жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда божуларел гьезул умумузда релълъун, гӀорцӀмал гӀамал течӀо гьез. 15Бичасул ахӀкамал, Гьес гьезул умумулгун гьабураб КъотӀи, Гьесул амруял – гьеб киналдего мугъги рехун, къабихӀал гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабуна ва гьелъ жалгоги къабихӀлъана. Жидедаго свера-тирун ругел халкъаз гьабу-гьабураб гьабуна гьез, гьедин гьабугеян БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабун букӀаниги+.

16Жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул киналго амруязде мугъги рехун, кӀиго гьересиаллагь гьабуна гьез басидул сураталда ва Ашерал хӀубиги лъуна. Киналго зодир ругел цӀвабзазеги гьабуна гьез сужда-тӀагӀат, БагӀалиеги гьабуна гӀибадат+. 17Жидерго лъимал къурбаналъе рухӀун, пал тӀамун, сихӀру гьабун, Бичасул ццин гьалаглъизабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна гьез. 18Кутакалда ццин бахъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀизраилазде ва, цохӀо Ягьудал къавм тун, гьел Жиндасаго рикӀкӀад гьаруна, 19амма Ягьудиязгицин тӀуразарулел рукӀинчӀо жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруял. ГӀизраилазул гӀадатал росана гьезги. 20Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолалго ГӀизраилалъул наслабазде мугъ рехана. Гьес гьезие тамихӀ гьабун, гьел хъачагъазул кверде кьуна ва Жиндаго цереса нахъе къотӀана+.

21БЕТӀЕРГЬАНАС Давудил наслуялъухъа ГӀизраилалда тӀад кверщеллъи нахъе босараб мехалда, гьез Наватил вас Яровам гьавуна пачалъун. Яровамица ГӀизраил БетӀергьанасул нухдаса къосинабуна ва кӀудияб мунагьалде бачана+. 22ГӀизраилал Яровамил мунагьазукь къан хутӀана, – гьезде мугъ рехичӀо гьез. 23Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго лагъзал ва аварагзаби гьоркьор ккун цебеккунго лъазабун букӀараб рагӀуда рекъон, Жиндаго цереса нахъе къотӀана гьел. Гьедин ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ватӀанги тун Ассириялде асирлъуде бачун ана, – жакъа къоялъги гьенир руго гьел.

Самариялде къватӀиса халкъал рахъинари

24Ассириялъул пачаяс Вавилоналдаса, Кутагьалдаса, Авваялдаса, Хаматалдаса ва Сепарвайималдаса гӀадамал рахъинаруна Самариялъул шагьаразде, гӀизраилазул бакӀалда яшав гьабизе. 25Гьел гьенире рахъун байбихьуда гьез жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ как-дин гьабулеб букӀинчӀо; БЕТӀЕРГЬАНАС гъалбацӀал риччалел рукӀана гьезда тӀаде ва гьезул цо-цоял гьез чӀвалел рукӀана. 26Ассириялъул пачаясухъе гьелъул хӀакъалъулъ ругьел битӀана:

«Дуца Самариялъул шагьаразде рахъинарурал халкъазда гьаб ракьалъул Аллагьасул Къанун лъалеб гьечӀо. Гьеб сабаблъун, Гьес гъалбацӀал ритӀулел руго гьезда тӀаде, ва гьез чӀвалел руго гьел».

27Цинги Ассириялъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Самариялдаса асирлъуде рачарал кашишзабазул цояв тӀадвуссун витӀе дове. Биччанте гьес Самариялда чӀел гьабизе ва дозда доб ракьалъул Аллагьасул Къанун малъизе».

28Гьедин цо Самариялдаса асирлъуде вачун ун вукӀарав кашиш вахъинавуна Бет-Элалде, гьес гьениб гӀумру гьабизе ва гьезда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ дин малъизе+.

29Амма Самариялде бахъинабураб жиб-жиб халкъалъ жинди-жиндир аллагьзабиги гьаруна ва ГӀизраилаз гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда лъуна. 30Вавилоналдаса гӀадамаз Суккот-Бенотие гьабулаан гӀибадат, кутагьияз – Нергалие, хаматаз – Ашимае, 31аввияз – Нивхазие ва Тартакие. Сепарвайималдаса чагӀаз Сепарвайималъул аллагьзаби Адрамелехиеги ГӀанамелехиеги къурбаналъе лъимал рухӀулаан. 32Гьелдаго цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана гьез. Амма жидедаго гьоркьоса, гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда тезе кашишзабиги рищана+. 33Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана, жидерго аллагьзабазеги гьабулеб букӀана тӀагӀат-гӀибадат – гьезул цебе букӀараб улкаялъул гӀадатазда рекъон. 34Жакъа къоялъги цӀунун руго гьез жидерго цересел гӀадатал. Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъуларо, ва БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилин цӀар лъурав Якъубил наслуялъе загьир гьарурал Бичасул амруялги, къануналги, ахӀкамалги гьез тӀуразаруларо+.

35ГӀизраилазулгун къотӀи гьабулеб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда лъазабун букӀана: «Чияр аллагьзабазул дин гьабуге, гьезие наку чӀваге, гьезие хъулухъ гьабуге ва къурбанал гьаруге. 36Кутакаб къуваталдалъун ва хӀалкӀолъиялдалъун нуж Мисриялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН вуго! Гьеле Гьев кӀодо гьавизе ккола нужеца. Гьесие чӀвай наку, Гьесие гьаре къурбаналги. 37Гьес нужеда тӀад лъурал Бичасул амруялги, фарзги, Гьесул къануналги, ахӀкамалги тӀуразаре абадиялъго. БатӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге. 38Дица нужергун гьабураб къотӀи кӀочон тоге ва батӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге. 39ЦохӀо нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьаве, Гьесги киналго тушбабаздаса хвасар гьарила нуж», – ин.

40Амма гьез гьелъухъ гӀин бачӀо ва цересел гӀадатал цӀунун чӀана. 41БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ гӀибадат гьабуна гьез, амма гьересиаллагьзабиги рехун течӀо. Жакъа къоялъги гьезул наслабаз жидерго умумуз гьабурабщинаб гьабулеб буго+.

18

Хизкиягь – Ягьудиялъул пача

18^1Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ, Ахазил вас Хизкиягь Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ави букӀана, гьей Закариягьил яс йикӀана. 3Гьес, жиндирго умумузул чи Давудидаса мисал босун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀалги риххана, «мукъадасал» ганчӀалги щущахъ разаруна ва Ашерал хӀубиги къотӀ-къотӀана гьес. Муса аварагас гьабун букӀараб пахьул борохьги бек-бекун бана гьес, щайгурелъул Нехуштан[*] абун цӀарги лъун, чӀечӀого гьелда цере кьеккенал рухӀулел рукӀана гӀизраилаз.

5ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде божи щулияб букӀана Хизкиягьил. Ягьудиялъул пачабазда гьоркьов гьесде вахъарав цонигияв вукӀинчӀо – я гьесда цере рукӀаразда, я хадур рукӀаразда гьоркьов+. 6Гьес кутакалда БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ мугъ чӀвана ва кьуричӀого Гьесул нухккун хьвадана; Муса аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀад лъурал Гьесул амруял рагӀа-ракьанде щун тӀуразарулаан гьес. 7БЕТӀЕРГЬАНАСГИ гьесие сундулъго кумек гьабулеб букӀана, гьединлъидал гьесул гьабулебщиналъулъ баракат букӀана. Гьелда тӀадеги Ассириялъул пачаясе мукӀурлъизе инкар гьабуна гьес ва гьесул кверщелчилъиялда данде чӀана. 8Пилистималги тӀуран къезарун, Газа ва гьелъул тӀолабго сверухълъи кверде босана гьес – гьитӀинаб росу букӀа, кӀудияб щула гьабураб шагьар букӀа, батӀалъи гьечӀого+.

Ассирияз Самария кверде боси

9Хизкиягь пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ (Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анкьабилеб сон букӀана гьеб) Ассириялъул пача Шалманасар Самариялде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна+. 10Гьеб сверун ккун лъабабилеб соналъ Самария кверде босизе кӀвана ассириязда. Гьеб букӀана Хизкиягь пачалъун вахъун анлъабилеб сон ва Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ичӀабилеб сон. 11Ассириялъул пачаяс ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ракьалде асирлъуде бачун ана ва ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе. 12Гьеб гьедин ккана гьел жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъунгутӀиялъ ва гьез Гьесул КъотӀи хвезабиялъ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ лагъ Мусаца тӀадкъарабщинаб гьабичӀо гьез. Гьел гьелъухъ гӀенеккичӀо ва гьеб тӀубазабичӀо.

Сенахеривица Иерусалималъе хӀинкъи кьей

13Хизкиягь пачалъун вахъун анцӀила ункъабилеб соналъ[*] Ассириялъул пача Сенахерив[*] Ягьудиялда тӀаде кӀанцӀана ва къед сверун бан щула гьарурал киналго шагьарал кверде росана.

14Цинги Ягьудиялъул пача Хизкиягьица Лахиш абураб шагьаралда вугев Ассириялъул пачаясухъе ругьел битӀана: «Дида гӀайиб ккана. ТӀад вуссун нахъе а, цинги дуца тӀад лъураб жо кьела дуе».

Ассириялъул пачаяс лъабнусго талант[*] гӀарцулги, лъеберго талант[*] меседилги тӀад лъуна Хизкиягьида. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-месед бакӀарун Хизкиягьица гьесие кьуна;+
16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул нуцӀбузда ва нуцӀбузул гьундузда бекьун букӀараб меседгицин бахъун гьес Ассириялъул пачаясе битӀана.

17Амма букӀаниги, Ассириялъул пачаяс Лахишалдаса, кӀудияб аскаргун цадахъ жиндирго бищун кӀудияв аскаралъул бетӀерги, хъулухъчагӀазул бетӀерги, бетӀерав гӀакълучиги ритӀана Хизкиягьихъе. Иерусалималде щведал, ретӀел-кун чурулеб авлахъалде унеб нухда, «ТӀадехунаб» абулеб къулгӀаялдаса чвахулеб лъадал рахънида аскӀор чӀана гьел.

18Гьез пачаясде ахӀи бана; гьебмехалъ Хилкиягьил вас кӀалгӀаялъул бетӀерав тадбирчи Элияким, хъвадарухъан Шевна ва Асапил вас тарихчи Ёах рачӀана къватӀире гьезухъе.

19БетӀерав гӀакълучияс абуна:

«Хизкиягьида абе: „Гьадин абулеб буго тӀадегӀанав Ассириялъул пачаяс: ‘Мун сунда мугъ чӀварав чи? 20Дур гьодорал рагӀаби рагъул махщалида ва къуваталда данде кквезе ракӀалдейищ ккараб дуда? Лъиде хьулги лъун мун дида данде чӀарав? 21Мисриялде хьулги лъун вуго мун гьанже, гьеб жинде къуланщинасул квер борлъулеб бекараб гӀонсоде. Гьелде мугъчӀванщинасе гьеб гӀонсода релълъуна Мисриялъул пача пиргӀавн. 22Нагагьлъун нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде хьул бугин ракӀалде ккун батани нужеда, Иерусалималда бугеб цохӀо гьаб къурбаналъе бакӀалда цебе гурони гьабуге тӀагӀат-гӀибадатилан киналго ягьудиязда ва Иерусалималъул жамагӀаталдаги лъазабун, гохӀ-щобаздаса Гьесул гӀибадаталъе бакӀалги къурбаналъе бакӀалги гурелищ Хизкиягьица тӀагӀинарурал?’“+

23Гьединлъидал, дир бетӀергьан Ассириялъул пачаясулгун къотӀи гьабе: дица кӀиазарго чу кьела дуе, гьезда рекӀине чотӀахъаби дур ратани. 24Дуе гьакалги чотӀахъабиги ритӀун рачӀинилан Мисриялде хьулги лъун вугев чи, дир бетӀергьанасул бищун гьитӀинав рагъул бетӀерасда данде вагъунцин бажарулищ духъа? 25БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гуревищ дун Иерусалим щущахъ базабизе гьаниве вачӀун вугев? БЕТӀЕРГЬАНАС абуна дида, тӀадеги кӀанцӀун гьаб бакӀ щущахъ базабеян».

26Гьебмехалъ Хилкиягьил вас Элиякимица, Шевнаца ва Ёахица бетӀерав гӀакълучиясда абуна: «Гьарула дуда, нижеда арам мацӀалда кӀалъай, – нижеда гьеб мацӀ бичӀчӀула. Шагьаралъул къеда тӀад бахъун чӀун бугеб халкъалда рагӀизе жугьутӀ мацӀалъ кӀалъаге нижеда»+.

27Амма бетӀерав гӀакълучияс абуна: «Гьаб каламги босун цохӀо нужехъеги нужер пачаясухъеги витӀарав чи вугин дуниланищ нужеда ккараб? Нужецаго гӀадин жиндирго гъвес кваназе ва кӀварщ гьекъезе бугел дол къеда тӀад чӀарал гӀадамаздагийин гьаб хабар рагӀизе кколеб».

28Цинги бетӀерав гӀакълучияс тӀадеги вахъун, ахӀун гьаракьги биччан, жугьутӀазул мацӀалда абуна: «ГӀенекке тӀадегӀанав Ассириялъул пачаясул рагӀухъ! 29Гьадин лъазабулеб буго гьес: „Хизкиягьица махсароде кквезе чӀоге нуж. Гьесда бажаруларо дир квердаса нуж хвасар гьаризе. 30БЕТӀЕРГЬАНАС ракӀчӀун хвасар гьаризе ругин нилъ, гьаб шагьарги Ассириялъул кверде кьезе гьечӀинги абун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ нужерго хьул ккезабизе биччаге Хизкиягьида. 31ГӀинцин тӀамуге гьесухъ“.

Гьадин абулеб буго Ассириялъул пачаяс: „Диргун ракълилаб къотӀиги гьабун, дихъе къватӀире рачӀа. Цинги нужерго цӀолбол гъабуялдаса ва инжиралъул гъутӀбуздаса пихъ кванай ва нужерго гъуязухъа лъимги гьекъе:+
32ролъги, чагъирги, чедги, цӀолбол ахалги, зайтуналъул гъутӀбиги, гьоцӀоги гьарзаяб нужералда релълъараб улкаялде нуж рачине дун нужеда хадув вачӀинегӀан. ГӀумру тӀаса бище, хвел бищичӀого! Хизкиягьихъ гӀенеккуге; БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьарила нилъиланги абун, гьес мекъи ккезарулел руго нуж. 33Цогидал халкъазул аллагьзабаз гьезул цонигиял хвасар гьарунищ Ассириялъул пачаясул квердаса? 34Кир ругел Хаматалъулги Арпадалъулги аллагьзаби? Сепарвайималъул, Гьенаялъул ва ГӀиввагьалъул аллагьзаби кир ругел? Самария хвасар гьабунищ лъицаниги дир квердаса+? 35Гьел ракьазул аллагьзабазул лъида кӀвараб дидаса жиндирго ракь хвасар гьабизе? БЕТӀЕРГЬАНАСДАЙИЩ дихъа Иерусалим цӀунун бажаризе бугеб“»+.

36Амма халкъ буцӀцӀухӀун чӀун букӀана, щайгурелъул пачаяс гьесда данде щибго жаваб гьабугеян лъазабун букӀиндал. 37Хелкиягьил вас, пачаясул кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, тарихчи Ёахги бихъун тӀад букӀараб ретӀелгун Хизкиягьихъе рилълъана ва бетӀерав гӀакълучияс абурабщинаб жо гьесда бицана.

19

Ишаягь аварагас Иерусалим хвасарлъизе бугилан бици

19^1Гьеб кинабго рагӀидал, Хизкиягьица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове вилълъана. 2Гьединго хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун, кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, чӀахӀиял кашишзабиги гьес Амоцил вас Ишаягь аварагасухъе ритӀун ана

3гьадинаб ругьелгун: «Гьадин абулеб буго Хизкиягь пачаяс: „Балагь-жазаялъ ва инжитлъиялъ къвал бараб къо бачӀана жакъа нижеде; лъимер гьабизе хӀара чӀварай, амма гьункьизе къуват гӀоларей чӀужугӀадан гӀадин хутӀун руго ниж. 4Ассириялъул пачаяс хӀакъав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар инжит гьабизе гьесул бетӀерав гӀакълучи витӀун вачӀана. Щиб лъалеб, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьебги бихьун, Гьес гьел рагӀабазухъ гьезие жаза гьабизе бегьулагури. Гьабе гьанже дугӀа нижер жеги чӀаго хутӀун ругезул рахъалъ“»+.

5Хизкиягьица ритӀун рачӀарал чагӀазда Ишаягь аварагас абуна: 6«Гьадин абе пачаясда:

„Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима: ‘Диде рогьоги бан, Ассириялъул пачаясул чукъбуз рицарал рагӀабазукьа мун хӀинкъуге. 7Дица гьесда цо хабар рагӀизабила. Гьеб рагӀараб сагӀаталда гьев жиндирго ракьалде тӀадвуссина. Цинги гьенив жиндирго ракьалда хвалчадалъун хвезе хъван буго Дица гьесие’“».

8Ассириялъул пачаясул бетӀерав гӀакълучи пачаясухъе тӀадвуссана, амма пача, Лахишги тун, Ливнаялде тӀаде кӀанцӀизе ун ватана. Гьединлъидал гьесги гьенибе нух босана.

Сенахеривил цӀиял хӀинкъалаби ва Хизкиягьил дугӀа

9Цинги Сенахеривихъе хабар бачӀана Кушалъул[*] пача Тиргьака вачӀунев вугин гьесде тӀаде кӀанцӀизеян. Гьебмехалъ гьес нахъеги Хизкиягьихъе чапарзаби ритӀана гьадинал хӀинкъалабигун:

10«Ассириялъ Иерусалим кверде босизе гьечӀилан Аллагьас абураб жоялде хьулги лъун, мун Гьес гуккизе чӀоге. 11Дуда рагӀанагури Ассириялъул пачабаз цогидал ракьазе гьабураб жо – тӀуран щущахъ разаруна гьел. Мун ворчӀилиланищ дуда ккун бугеб? 12Дир умумуз гъурарал цогидал халкъазул: Гозаналъул, Харраналъул, Рецепалъул, Теласаралда букӀараб халкъ Эденалъул аллагьзабаз гьел хвасар гьарунищ+? 13Кир ругел Хаматалъулги, Арпадалъулги пачаби? Сепарвайим, Гьена ва ГӀиввагь шагьаразул пачаби кир ругел?»+

14Чапарзабаз гьеб кагъат босун бачӀиндал Хизкиягьица гьеб цӀалана, цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъовеги вилълъун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъуна гьеб кагъат.

15Ва гьадинаб дугӀа гьабуна Хизкиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ:

«Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда тӀад цохӀо Мун вуго Аллагь. Зобалги ракьалги Дуца рижана+. 16Гьарула БЕТӀЕРГЬАН, Мун гӀенекке ва балагье, БЕТӀЕРГЬАН, Сенахеривица хӀакъав Аллагьасул цӀарги инжит гьабун ритӀун рачӀарал гьал рагӀабазухъ+. 17Гьебги битӀараб буго, БЕТӀЕРГЬАН, Ассириялъул пачабаз унго-унголъунги халкъал гъурана, гьезул улкаби чӀунтизаруна, 18гьезул аллагьзабаздаги цӀа гъуна. Гьел инсанасул квераз бекӀараб ганчӀил ва цӀулал гьарурал жал – хӀакъикъаталда гьел аллагьзаби рукӀинчӀелъул. 19Гьанже нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, гьарула Дуда, цо Мун БЕТӀЕРГЬАН гурев тӀокӀав батӀияв Аллагь гьечӀевлъи гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда лъан букӀине, хвасар гьаре ниж гьесул квердаса».

Ишаягь аварагас Сенахерив щапулин бици

20Амоцил вас Ишаягьица Хизкиягьихъе гьадинаб хабар битӀана:

«Гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Ассириялъул пача Сенахеривил хӀакъалъулъ дуца гьабураб дугӀа Дица къабул гьабуна“.

21Гьале Гьесул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Сионалъул ясалъ[*]
басра гьавила мун,
гьей елъанхъила дуда тӀад.
Лъутун унев дуда хадуб бетӀер кӀибикӀила
Иерусалималъул ясалъ.

22Мун лъиде рогьо балев, щив инжит гьавулев чи?

Лъида данде гьаракь борхараб дуца,
лъиде чӀухӀун валагьарав?

Хирияв ГӀизраилалъул Аллагьасде?!

23Чапарзабиги ритӀун

БетӀергьанасул цӀар инжит гьабуна дуца.

Дуца абуна:

‘Дирго гӀемерал чолгьакалгун
мугӀрузул тӀогьал кверде росана дица,

Ливаналъул бакълъабазде вахана.

Гьелъул руччарал рохьал кверде росун,
гьениса лъикӀал тӀаса рищун,
кедралъул гъутӀби ва накӀкӀигъутӀби къотӀана.

24Дица чияр ракьазда гъуялги рухъун,
гьезул лъим гьекъана.

Мисриялъул гӀорал
дица мерхьун ракъвазаруна’.

25Дуда рагӀун букӀинчӀищ,
Дица цебего, некӀсияб заманалдаго
гьедин хъван букӀараблъи? Гьанже
Дица гьеб тӀубазабуна –
гьел щула гьарурал шагьарал
чӀвадназде руссинаризе дудаса пайдаги босун.
26Гьезул жамагӀатал тату хун,
хӀинкъиялъ рухӀ лъугӀун, инжитлъиялъ чара бухӀун руго.

Гьел авлахъалда хер гӀадин,
цӀиял раккарал чӀимигӀал чӀорал гӀадин,
тӀохда бижун,
къватӀибе баккарабго бакъуца бухӀараб хер гӀадин руго.

27Амма дуца гьабулебщинаб, дур хьвада-чӀвади –
дур рахъалъ кинабго лъала Дида.
Дур рекӀелъ Дидехун бугеб ццинги лъала.
28Гьеб дур Дида данде бугеб ццинги
чӀухӀиги сабаблъун,
Дица дур къалазда кӀиликӀги бан,
кӀалдиб чӀолохъжоги бан,
вачӀарабго нух ккун
тӀадвуссинавила мун“.

29Хизкиягь, гьале дуе гӀаламат.

Исана нужеца кваназе буго хурзабахъ жибго бижараб нигӀмат,
тӀадияб соналъги гьелдасаги жибго бижараб нигӀмат.

Амма хариялъул хурзал рекье, хурисажо бакӀаре,
цӀолбол ахал гӀезаре – гьезул пихъ кванай.

30Ягьудал къавмалъул чӀаго хутӀараз цӀидасан ракьулъе кьалбал риччазе руго
ва гьезда пихъ бижизе буго.

31ЧӀаго хутӀаразул гьитӀинаб къокъа бачӀина Иерусалималдаса къватӀибе
ва хвалдаса рорчӀарал Сионалдаса гӀодоре лъугьина.

Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго халкъ Гьесие гӀемер хиралъиялъ, тӀубазабизе буго гьеб.

32Гьединлъидал, Ассириялъул пачаясул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Гьев гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо,
гьес речӀчӀараб чӀор гьенибе гӀунтӀизе гьечӀо.

Хъалхъаналгун гьесул рагъухъаби гьелда аскӀоре къазе гьечӀо,
гьеб сверун ккун, гьес буцурал разе гьечӀо+.

33ВачӀарабго нух ккун тӀадвуссун ине вуго гьев,
гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо, –

БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго гьедин.

34Дирго цӀаралъе гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло

Дица цӀунила гьаб шагьар“».

Ассириялъул аскар къей

35Гьебго сордоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик рещтӀун ассириязул нусиялда ункъоялда щуазарго чи чӀвана. Нахъисеб къоялъ радал рагъухъаби рорчӀидал, гьезда свера-тирун киса-кирего жаназаби ратана+. 36Цинги Ассириялъул пача Сенахерив, рачун жиндирго рагъухъабигун, рокъове тӀадвуссун ана ва Ниневиялда чӀана гӀумру гьабун+.

37Цо нухалъ жиндирго аллагь Нисроил рокъов гьесие сужда-тӀагӀат гьабулев вукӀаго, гьесул васал Адрамелехица ва Сарэцерица хечги къазабун чӀвана гьев, жалгоги Арараталъул ракьалде лъутана. Гьесул бакӀалда гьесул вас Эсархадон пачалъун вахъана+.

20

Хизкиягь хвалил унтудаса ворчӀи

20^1Гьеб заманалда Хизкиягьида хвалил унти чӀвана. Амоцил вас Ишаягь авараг вачӀана гьесухъе гьадинаб калимагун: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Амру-васигат гьабе дурго, щайин абуни, мун хвезе вугелъул; сахлъизе гьечӀо мун“».

2Гьебмехалъ къададехунги вуссун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Хизкиягь: 3«Вай БЕТӀЕРГЬАН, Дуда лъалагури дун Дуе ритӀухъго, мутӀигӀго хьвадаравлъи ва ракӀ-ракӀалъго Дуда берцин бихьанщинаб дица гьабураблъи!»

Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана Хизкиягь+.

4Ишаягь аварагас жеги кӀалгӀаялъул азбар тун букӀинчӀо, гьесухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана: 5«ТӀадги вуссун, Дир халкъалъул бетӀер Хизкиягьида абе: „Гьадин лъазабулеб буго дур умумузул чи Давудил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: ‘Дида бихьана дур магӀу, ва дур гьари Дица къабул гьабуна – Дица сах гьавила мун. Лъабго къоялдаса мун вахъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вуго. 6Дица дур гӀумруялда тӀаде анцӀила щуго сон жубалеб буго. Мунги гьаб шагьарги Ассириялъул пачаясул квердаса хвасар гьарила Дица. Диего гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло Дица цӀунила гьаб шагьар’“»+.

7Ишаягь аварагас абуна: «Пачаясе инжиралъул къараб чед босе гьанибе», – ян.

Пачаясул чагӀаз гьеб босун бачӀана ва гьесул тӀихьалда лъуна, пача сахлъизе вукӀине. 8Хизкиягьица Ишаягь аварагасда цӀехана: «Кинаб гӀаламаталдалъун дун божилев лъабго къоялдаса БЕТӀЕРГЬАНАС сахги гьавун, дун тӀаде вахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вукӀиналда?»

9Ишаягь аварагас абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазе букӀиналъул гӀаламат гьале дуе: бице, анцӀго болъо тун нахъищ рагӀад буссинабилеб, ялъуни анцӀго болъо тун цебейищ инабилеб?»

10«Цебехун ине бигьаяб букӀина рагӀадалъе, – ян абуна Хизкиягьица. – Биччанте анцӀго болъоялъ нахъбуссине».

11Цинги Ишаягь аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна ва Гьес рагӀад, Ахазица рарал балъаздаса гӀодобе, анцӀго болъоялъ нахъбуссинабуна.

Хизкиягьил гӀакъликъаб иш

12Гьеб заманалда Баладанил вас Вавилоналъул пача Меродах-Баладаница Хизкиягьихъе, гьев унтун вугин рагӀун, кагъатги сайгъат-саламги битӀана. 13Хизкиягьица гьесул вакилзабазе лъикӀаб гьоболлъи гьабуна ва гьезда жиндирго бугебщинаб бечелъи бихьизабуна: гӀарац-месед, махӀ гьуинал хурдул, хириял рахулел нахал, кинабго ярагъ ва цогидабги тӀолабго хазина. Я кӀалгӀаялда, я тӀолабго гьесул пачалъиялда, гьес гьезда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо.

14Ишаягь авараг вачӀана цинги пачаясухъе ва гьес цӀехана: «Дол чагӀи кинаб хабаргун ва киса рачӀун рукӀарал чагӀи духъе?» «РикӀкӀадаса рачӀун рукӀана, – ян абуна Хизкиягьица. – Дол Вавилоналдаса чагӀи рукӀана».

15Ишаягь аварагас цӀехана: «Дур кӀалгӀаялда жаниб щиб дозда бихьараб?» «Дир кӀалгӀаялда жаниб кинабго бихьана дозда, – ян жаваб гьабуна Хизкиягьица. – Дир хазинаялъул дозда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо».

16Гьебмехалъ Ишаягь аварагас Хизкиягьида абуна:

«ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ: 17„Дур кӀалгӀаялъул кинабго буголъи ва дур умумуз жакъа къо щвезегӀан данде гьабураб тӀолабго бечелъи Вавилоналде хъамун унеб къо ракӀчӀун тӀаде щвезе буго гьанже. Щибго хутӀизе гьечӀо“, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС+. 18– Дудаса гьарурал, дур зурияталъул цо-цоял Вавилоналде асирлъуде ккезе руго ва гьел гьенир пачаясул кӀалгӀаялда ахтабилъун[*] рахъине руго»+.

19Жиндирго гӀумруялда жаниб рекъелги букӀинехъин бугин ва хӀинкъиги гьечӀин пикруги гьабун, Хизкиягьица жаваб гьабуна: «Гьеб дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи лъикӀаб рагӀи буго», – ян.

Хизкиягьил хвел

20Хизкиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва шагьаралде лъим бачизе гьес бараб къулгӀаги рухъарал рахъалги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 21Хизкиягь хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Манасс гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

21

Манасс – Ягьудиялъул пача

21^1АнцӀила кӀиго сон барав чи вахъана Манасс пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хефциба букӀана. 2БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал гӀадатаздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна. 3ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал цӀидасан рана гьес – гьесул инсуца риххизарун рукӀарал: ГӀизраилалъул пача Ахавидаса мисал босун, БагӀалие къурбаналъе бакӀ бана, Ашерае хӀуби чӀана. Гьес зобалазул цӀвабзазе сужда-гӀибадат гьабуна;+
4«Иерусалималда букӀине буго Дир цӀар чӀвараб бакӀ», – инги абун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобцин гьересиаллагьзабазе къурбаналъе бакӀал рана+. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралдаги зобалазул цӀвабзазе къурбаналъе бакӀал рана+. 6Гьес жиндирго вас къурбаналъе вухӀана, пал тӀамуна, сихӀру гьабуна, ва хварал чагӀазул рухӀазда кӀалъалел чагӀигун ва сихӀручагӀигун гьоркьоблъи ккуна. БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀемераб квешлъи гьабуна гьес, Гьесул ццинги гьалаглъизабун.

7Манассица Мукъадасаб Рокъоб жаниб Ашерал хӀубигицин эхетана. БЕТӀЕРГЬАНАС Давудидаги гьесул вас Сулейманидаги абун букӀана: «ГӀизраилалъул наслабазул киналго бакӀазда гьоркьоб Дица тӀаса бищараб Иерусалималда, Гьаб Рокъоб букӀине буго Дие гӀибадаталъе бакӀ абадиялъего. 8Дица гьезие аманат гьабурабщинаб гӀизраилаз тӀубазабуни, ва Дир лагъ Мусаца гьезда тӀад лъураб Къануналда рекъон гьел хьвадани, Дица гьел кидаго, гьезул умумузе кьураб гьаб ракьги тун, апараглъуде ине ккезаризе гьечӀо», – ян+.

9Амма халкъалъ гьеб гӀадахъ босичӀо. Манассица гьел тӀуран къосинаруна ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъаздаса цӀикӀкӀунгицин мунагьал гьаруна гӀизраилаз. 10Жиндирго лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

11«Ягьудиялъул пача Манассица кутакалда гӀасиял мунагьал гьаруна. Гьес цебе гьениб букӀараб халкъ аморияздасаги цӀикӀкӀун квешлъаби гьаруна ва гьересиаллагьзабаздалъун Ягьудия къосинабуна+. 12Гьединлъидал, гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица Иерусалималде ва Ягьудиялде тӀаде бачине буго бицун гьеб рагӀарабщинав чиясул ракӀ сородизабулеб кутакаб балагь+. 13Самариялъе ва Ахавил хъизан-агьлуялъе гьабураб жаза гьабила Дица Иерусалималъеги. Дица лъухъала Иерусалим – кванан хадуб чура-хулун тӀаса гъоркье буссун лъураб суркӀа гӀадин гьабила гьеб+. 14Дирго халкъалъул наслабазул гьеб хутӀелалде мугъ рехила Дица ва тушбабазухъе кверде кьела. Киналго гьезул тушбабаца толохӀоч гьарун, жалгоги гьезул давлалъун ккезе руго гьел, 15щайгурелъул Мисриялдаса къватӀире гьезул умумул рахъаралдаса нахъего, жакъа къо щвезегӀан гьез Дир ццинги гьалаглъизабун Дида рихарабщинаб гьабуна“».

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдаса Ягьудия къосинабун гьабураб квешлъи гӀечӀого, Манассица гӀайибго гьечӀого чӀварал чагӀазул гӀемерлъиялъ бидул гӀорал чвахизаруна Иерусалималъул къватӀахъа+.

17Манассил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал, гьес гьарурал мунагьал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 18Манасс хвана ва жиндирго кӀалгӀаялъул ахикь – Уззал ахикь – умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амон гьесул бакӀалда пачалъун вахъана+.

Амон – Ягьудиялъул пача

19Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Амон пачалъун ва гьес Иерусалималда кӀиго соналъ пачалъи гьабуна. Гьесул эбелалда цӀар Мешулемет букӀана ва гьей Ятбаялдаса ХӀарузил яс йикӀана. 20Жиндирго эмен Манассица гӀадин Амоницаги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. 21Гьев жиндирго инсул нухккун хьвадана – инсуца гӀадин гьесги гьересиаллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабуна+. 22БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ, жиндирго умумузул Аллагьасде, мугъ рехана; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нух Амоница гӀадахъцин босичӀо.

23Амонил божарал чагӀаз гъоркьчӀелги гьабун, гьев жиндирго кӀалгӀаялда чӀвана. 24Амма халкъалъ киналго Амонида данде гъоркьанго ургъаралщинал чагӀи чӀвана ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь пачалъун тана.

25Амонил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 26Гьев Уззал ахикь бугеб хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь вахъана пачалъун+.

22

Ёшиягь – Ягьудиялъул пача

22^1Микьго сон барав чи вахъана Ёшиягь пачалъун ва лъебералда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Едида ва гьей Боцкаталдаса ГӀадаягьил яс йикӀана. 2Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ритӀухъабщинаб гьабуна ва дове-гъове кьуричӀого жиндирго умумузул чи Давудил нухккун хьвадана.

3Пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Мешуламил васасул вас, Азалиягьил вас хъвадарухъан Шафан витӀана Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове гьадинаб тӀадкъайгун: 4«КӀудияв кашиш Хилкиягьихъе а. Кавудахъ тарал кашишзабаз халкъалъухъа БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бакӀарарабщинаб гӀарац рикӀкӀине биччанте гьес+. 5Цинги гьеб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кье, биччанте гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀигьабулел ругел хӀалтӀухъабазе мухь кьезе, – 6цӀулал, ганчӀил устарзабазе ва къадахъабазе. Биччанте гьединго Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ бичун босизе гьелъухъ. 7Гьеб гьезда божун кьураб гӀарцул хӀисаб-суалги тӀалаб гьабуге гьездаса, щайгурелъул гьел ракӀбацӀцӀадаб хьвада-чӀвадиялъул чагӀи ругелъул»+.

Мукъадасаб Рокъоб Къануналъул ТӀехь бати

8КӀудияв кашиш Хилкиягьица хъвадарухъан Шафанида абуна: «Дида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Къануналъул тӀехь батана», – ян.

Гьес гьеб Шафанихъе кьуна ва Шафаница гьеб цӀалана. 9Хадуб хъвадарухъан Шафан пачаясухъе вилълъана: «Дур хъулухъчагӀаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батарабщинаб гӀарац бакӀарун, хӀалтӀухъабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьуна», – ян бицана гьес.

10Хадуб хъвадарухъан Шафаница пачаясда абуна: «Кашиш Хилкиягьица цо тӀехь кьуна дихъе». Ва Шафаница гьеб пачаясе цӀалана.

11Гьеб Къануналъул тӀехьалда хъварал рагӀаби рагӀидал, пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъана. 12Гьес кашиш Хилкиягьиеги, Шафанил вас АхӀикамиеги, Микаягьил вас ГӀахбориеги, хъвадарухъан Шафаниеги, пачаясул божарав лагъ ГӀасаягьиеги буюрухъ кьуна:

13«Дирги, халкъалъулги, Ягьудиялъулги цӀаралдасан гьаб тӀехьалда хъвараб жоялъул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаризе ва гӀакълу дандбазе а. Гьаб тӀехьалда хъварал рагӀабазухъ нилъер умумуз гӀинтӀамичӀолъиялъ ва гьелда бихьизабураб гьез тӀубазабичӀолъиялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кутакаб ццин рещтӀун буго нилъеда тӀаде».

14Кашиш Хилкиягьги, АхӀикамги, ГӀахборги, Шафанги, ГӀасаягьги ХӀулдагь аварагалъухъе рилълъана. Тиквагьил вас, Хархасил васасул вас, Мукъадасаб Рукъалъул ретӀел-куналъул тадбирчи Шалумил лъади йикӀана гьей. Гьелъул яшав Иерусалималъул цӀияб рахъалда букӀана. Цинги гьез гьелда кинабго бицана+. 15Гьелъ гьезда абуна:

«Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул калима: „Нуж Дихъе вакил гьарурав чиясда абе 16гьадин абулеб бугин БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Ягьудиялъул пачаяс цӀалараб гьеб тӀехьалда хъварабщиналда рекъон гьаб бакӀалде ва гьалъул жамагӀаталда тӀаде балагь биччазе буго Дица. 17Диде мугъги рехун чияр аллагьзабазе кьеккенал рухӀаралъухъ ва дир ццин бахъинабулел ишал гьаруралъухъ, гьаб ракьалде бахъараб Дир гьелегьараб ццин гӀодобе къазе гьечӀо’. 18БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу тӀалаб гьабизе нуж ритӀарав Ягьудиялъул пачаясда абе ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьадин абулеб бугин гьесда жиндаго: 19‘Гьаб бакӀалъе ва гьалъул жамагӀаталъе Дица жаза гьабизе букӀин ва гьезие нагӀанаги чӀунтиги насиблъизе букӀин рагӀидал, мун Дида цеве бихъун ретӀелгун, магӀуги тӀун рекӀекълъаралъухъ ва Дие мун мукӀурлъаралъухъ Дица къабул гьабуна дур дугӀа, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС. 20Гьединлъидал, дур гӀумруялда жаниб рекъел букӀина ва мун берцинго хабалъ лъела. Дица гьаб ракьалда тӀаде бачине бугеб балагь дур беразда бихьиларо’“». Цинги гьез гьелъул жаваб пачаясухъе щвезабуна+.

23

Ёшиягьица БетӀергьанасулгун къотӀи цӀи гьаби

23^1Гьебмехалда пачаяс киналго Ягьудиялъул ва Иерусалималъул кӀудиял чагӀи жиндихъего ахӀана. 2Цадахъ Ягьудиялъул халкъгун, Иерусалималъул жамагӀатгун, кашишзабигун ва аварагзабигун, гӀисинал-чӀахӀиял киналго гӀадамалгун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове вилълъана пача. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб КъотӀиялъул тӀехьалда хъварабщинаб гьес гьезда рагӀун цӀалана. 3Цинги хӀобода аскӀов пачаясул бакӀалда вахъун чӀана пача ва ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун КъотӀиялъул тӀехьалда хъварал рагӀаби тӀуразаризе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухда хьвадизе ва Бичасул амруялги, ахӀкамалги тӀуразаризе ругилан БЕТӀЕРГЬАНГУН къотӀи гьабуна гьес. ТӀолабго халкъги разилъана гьеб къотӀи цӀунизе+.

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса БагӀалие, Ашерае ва зобалазул цӀвабзазе гьарурал жал нахъе рехеян, КӀудияв кашиш Хилкиягьие, гьесул цогидал кашишзабазе ва кӀалтӀа хъаравуллъи гьабулел кашишзабазе буюрухъ кьуна пачаяс. Гьес гьел Иерусалим тун къватӀирехун, Кедрон расалъиялда рухӀана ва гьезул рахъу Бет-Элалде щвезабуна+. 5Ягьудиялъул шагьаразда ва Иерусалималда сверухъ гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда БагӀалие, бакъуе, моцӀрое, зобалазул жалазе ва цӀвабзазе кьеккен бухӀизе Ягьудиялъул пачабаз тарал кашишзабиги нахъе ахӀана гьес+. 6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса нахъе босун Ашерал хӀуби Кедрон расалъиялда бухӀана. Гьелъул хӀур лъугьинабун жамагӀаталъул хабалалъ щущана гьеб. 7Гьединго, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулел бихьинал хъахӀбабаз[*] ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рарал, Ашерал рукъарухъабаз чӀел гьабулел рукъзалги риххана гьес+.

8Геваялдаса Беэр-Шеваялде гӀунтӀун, Ягьудиялъул шагьараздаса кашишзабиги нахъе ахӀана Ёшиягьица ва гьез кьеккен бухӀулел рукӀарал гохӀ-шобазул гӀибадаталъе бакӀалги хъублъизаруна. Гьединго шагьаралъул бетӀер Егьошуал кавуда цебе, шагьаралъул кавабазул квегӀаб рахъалда бараб борхалъиги биххана гьес. 9Гьел гохӀ-щобазул кашишзабаз, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛАБ гӀибадаталъе бакӀалда тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьезул ихтияр букӀинчӀониги, Иерусалималъул кашишзабазго гӀадин реччичӀел чадал кваназе бегьулаан.

10Гьес Бен-Гьинном абураб расалъиялда бугеб Топет абураб къурбаналъе бакӀги хъублъизабуна, лъицаниги – я жиндирго яс, я вас Молохие[*] къурбаналъе рухӀичӀого рукӀине. 11Бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе рищун ратӀа гьарун тарал чуялги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀаса нахъе рачизаруна гьес. ХӀаким Натан-Мелехил рукъалда аскӀоб бугеб азбаралда эхетун рукӀунаан гьел.

Хадуб Ёшиягьица бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе ратӀа гьарурал чолгьакал рухӀана. 12Ягьудиязул пачабаз Ахазил тӀадрукъалъул тӀохда рарал ва Манассица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралда рарал къурбаналъе бакӀалги гъурана. Гьес гьел гьениса нахъеги рахъун рек-рекана ва Кедрон расалъиялда бугеб гӀалагъважа балеб бакӀалде рехана+.

13Иерусалималъул бакъбаккул рахъалда бугеб ГӀажалалъул мегӀералъул[*] къилбаялъул рахъалдехун гохӀ-щобазда ГӀизраилалъул пача Сулейманица сидониязул балканай аллагь Ашторатие, МогӀавалъул балканав аллагь Кемошие[*] ва аммониязул хъубав аллагь Молохие гӀибадаталъе рарал бакӀалги щущахъ разаруна пачаяс+. 14Ёшиягьица гьезул «хириял» ганчӀал гъурана, Ашерал хӀубалги нахъе рахъана ва гьел рукӀарал бакӀазде гӀадамасул рукьби рана+.

15Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун Бет-Элалъул борхалъиялда бараб къурбаналъе ва гӀибадаталъе бакӀгицин биххана гьес. Гьелъул бухӀун рахъу лъугьинабуна ва Ашерал хӀубиги бухӀана+. 16Хадуб свера-тирун хал-шал гьабидал, гохӀалъул санда хабал рихьана Ёшиягьида ва гьениса рукьбиги рахъун, гьел къурбаналъе бакӀалда тӀад рухӀеян буюрухъ кьуна гьес – аварагас бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, гьеб хъублъизабизе+.

17Цинги пачаяс цӀехана: «Гьаб зани лъил кколеб?»

Шагьаралъул жамагӀаталъ бицана: «Гьеб буго Аллагьасул аварагасул хоб. Гьес Ягьудиялдаса вачӀун цебеккунго бицун букӀана гьеб дуца Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалъе гьабулеб бугеб жо»+.

18«Гьесул хоб жибго те, – ян абуна гьес. – Гьесул рукьбиги парахат те».

Гьел гьесул рукьбуздаги ГӀизраилалдаса вачӀун вукӀарав цогидав аварагасул рукьбуздаги хъвачӀо.

19Жеги ГӀизраилалъул пачабаз, БетӀергьанасул ццинги бахъинабун, Самариялъул шагьаразда гохӀ-щобазда рарал киналго гӀибадаталъе бакӀалги щущахъ разаруна Ёшиягьица. Бет-Элалда гьабураб гьабуна гьес гьезиеги. 20Ёшиягьица гохӀ-щобазул киналго кашишал чӀвана ва гьезул къурбаналъул бакӀазда тӀад гӀадамасул рукьби рухӀана. Цинги гьев Иерусалималде тӀадвуссана+.

ЦӀидасан Пасхаялъул байрам тӀобитӀи

21Пачаяс халкъалъе буюрухъ кьуна: «Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьавун, КъотӀиялъул тӀехьалда хъваралда рекъон, Пасхаялъул байрам тӀобитӀе».

22Къадизабазул нухмалъиялда гъоркь ГӀизраил букӀараб заманалдаса нахъе, я ГӀизраилалъул пачабазул заманалда, я Ягьудиялъул пачабазул заманалда гьелде бахъараб хӀалалда Пасхаялъул байрам тӀобитӀун букӀинчӀо. 23Ёшиягь пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Пасхаялъул байрам тӀобитӀана Иерусалималда.

Ёшиягьил пачалъиялъул цоги ишал

24Гьединго Ёшиягьица тӀагӀинаруна: хваразул рухӀазда кӀалъалел ва пал тӀамулел чагӀи, терафимал, киналго гьересиаллагьзаби ва цоги Ягьудиялда ва Иерусалималда ратарал киналго хъубалщинал жал. Гьес гьеб кинабго гьабуна Хилкиягьида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб тӀехьалда хъвараб Къануналъул амруял тӀуразариялъе гӀоло. 25Я цеве, я нахъа Ёшиягь гӀадин Мусал Къануналда рекъон, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун, тӀолабго къуват-жаналдалъун ва гӀакълу-хӀисабалдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ вуссарав пача тӀокӀав вахъинчӀо+.

26БукӀаниги, Манассица гьабурабщинаб сабаблъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Ягьудиялде букӀараб гьелегьараб гьалагаб ццин гӀодобе къачӀо+. 27БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дица ГӀизраилго гӀадин цебеса тӀагӀинабила Ягьудия. Дица квер хьвагӀила Дицаго тӀаса бищараб Иерусалималде ва Дирго цӀар чӀвараб Мухъадасаб рукъалде»+.

Ёшиягьил хвел

28Ёшиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабурабщинаб – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Ёшиягьил пачалъиялъул къояз, Мисриялъул пиргӀавн Нехо, цадахъ жиндирго аскаргун, къватӀиве вахъана, Ефрат гӀурухъ Ассириялъул пачаясда данде вагъизе. Ёшиягь пача вахъана гьесда данде вагъизе, амма Мегиддоялде щваравго, гьев Нехоца чӀвана. 30Ёшиягьил чагӀаз гьесул жаназа чолгьакидаги лъун, Мегиддоялдаса Иерусалималде босана, ва гьенив жиндирго хабалъ лъуна гьев. Халкъалъ гьесул вас Егьоахаз ахӀана, гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев жиндирго инсул бакӀалда пачалъун тана+.

Егьоахаз – Ягьудиялъул пача

31Къоло лъабго сон барав чи вахъана Егьоахаз пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьейги – Йирмеягьил яс; Ливнаялдаса гӀадан йикӀана гьей+. 32Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна.

33ПиргӀавн Нехоца хӀатӀазда маххалги ран Хаматалда бугеб Ривла абураб шагьаралда туснахъ гьавуна Егьоахаз – Иерусалималда гьес тӀокӀаб пачалъи гьабичӀого букӀине; Ягьудияги ясахъ кьезе тӀамуна – нусго талант гӀарцул[*] ва цо талант меседил[*]. 34ПиргӀавн Нехоца Ёшиягьил вас Элияким тана пачалъун жиндирго инсул бакӀалда ва гьесда цӀар хисун Егьояким лъуна. Егьоахазин абуни Мисриялде вачун ана ва гьев гьенив хвана+.

Егьояким – Ягьудиялъул пача

35Егьоякимица пиргӀавн Нехое гьес тӀад лъураб гӀарац-месед кьуна. Гьелъул гӀураб къадар бакӀаризе гӀоло жив-живасул боцӀи-рикъзиялъул багьа гьабун халкъалдаго тӀад магъало лъуна ва, пиргӀавн Нехое кьезе, халкъалъухъа гӀарац-месед тӀалаб гьабуна. 36Къого сон барав чи вахъана Егьояким пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Зевудда букӀана, гьейги Румалдаса Педаягьил яс йикӀана. 37Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна.

24

24^1Егьоякимил пачалъиялъул къояз Вавилоналъул пача Навуходоносор Ягьудиялде тӀаде кӀанцӀана ва лъабго соналъ гьесул кверщаликье ккана Егьояким. Хадув гьев Навуходоносорида данде чӀана+. 2БЕТӀЕРГЬАНАС Касдималдаса[*], Сириялдаса, МогӀавалдаса ва Аммоналдаса хъачагъал риччана ягьудиязда тӀаде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзабаз цебеккун бицараб Гьесул рагӀуда рекъон гьел щущахъ разаризе+. 3Ягьудиялъе гьеб кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун ккана, Гьесда цереса гьел нахъе гъезелъун – Манассил мунагьал ва кинабго гьес гьабурабщинаб,+
4тӀокӀалъго гьес гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб би сабаблъун. ГӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб бидулъ Иерусалимго ччун бахъидал гьес, – БЕТӀЕРГЬАН гьелда тӀаса лъугьинчӀо.

5Егьоякимил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Егьояким хвана ва гьесул бакӀалда гьесул вас Егьояхин пачалъун вахъана.

7Мисриялъул пача тӀокӀав чабхъаде вахъинчӀо, щайгурелъул Мисриялъул лъадал мухъалдаса байбихьун Ефрат гӀурухъе щвезегӀан гьесул киналго ракьал Вавилоналъул пачаяс кверде росидал.

Егьояхин – Ягьудиялъул пача

8АнцӀила микьго сон барав чи вахъана Егьояхин пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Нехушта букӀана ва гьей Иерусалималдаса Элнатанил яс йикӀана. 9Егьояхиница киналъулъго жиндирго инсуда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна.

10Гьеб заманалда Вавилоналъул пача Навуходоносорил аскарал Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна. 11Гьез гьеб сверун ккун букӀаго, живго Навуходоносорги вачӀана гьениве. 12Цинги Ягьудиялъул пача Егьояхин, цадахъ эбелгун, божарал чагӀигун, аскаразул бутӀрулгун ва хъулухъчагӀигун гьесухъе кверде ана.

Гьеб ккана Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун микьабилеб соналъ+. 13БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго бицараб рагӀуда рекъон, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса ва пачаясул кӀалгӀаялъуса кинабго хазина Навуходоносорица босун ана, ва ГӀизраилалъул пача Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал киналго меседил тӀагӀелазул гьес кескал гьаруна+. 14Иерусалималъул жамагӀатги гьес асирлъуде бачана: киналго чӀухӀби, аскаразул бутӀрул ва рагъухъаби, цӀулал устарзаби, къебедзаби – кинавниги анцӀазарго чи. Мискинал чагӀи гурони хутӀичӀо гьенир. 15Навуходоносорица Егьояхин асирлъун Вавилоналде вачана; гьесда цадахъ пачаясул эбелги, лъудбиги, ахтабиги ва Ягьудиялъул чӀухӀби-хӀакимзабиги рачана Иерусалималдаса Вавилоналде. 16Гучал рагъухъаби – кинавниги анкьазарго чи, азарго устар ва къебед, ва рагъде махщел бугелщинал чагӀи, Вавилоналде асирлъуде рачун ана Вавилоналъул пачаяс. 17Егьояхинил инсул вац Матаниягь тана Вавилоналъул пачаяс гьесул бакӀалда ва гьесда цӀарги хисун Цидкиягь лъуна+.

Цидкиягь – Ягьудиялъул пача

18Къоло цо сон барав чи вахъана Цидкиягь пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьей Ливнаялдаса Йирмиягьил яс йикӀана+. 19Цидкиягьица киналъулъго Егьоякимида релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна. 20Иерусалималде ва Ягьудиялде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бахъараб ццидаца Гьес гьел Жиндаго цереса нахъе къотӀана ва гьезде квер хьвагӀана.

Иерусалим кверде боси

Цидкиягь Вавилоналъул пачаясда данде чӀана.

25

25^1Цидкиягь пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ, анцӀабилеб моцӀрол анцӀабилеб къоялъ[*] Вавилоналъул пача Навуходоносор тӀолабго жиндирго аскаргун Иерусалималда данде рагъде вахъана. Гьес Иерусалималда сверун къайи чӀвана ва шагьаралда свера-тирун буцралги ран, гьеб сверун ккуна. 2Цидкиягь пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб сон щвезегӀан сверун ккун букӀана Иерусалим.

3Ункъабилеб моцӀрол[*] ичӀабилеб къоялъ ракъи кутаклъана шагьаралда ва гӀадамазе щибго кваназе жо хутӀичӀо. 4Гьебмехалда шагьаралъул къедги биххун, гьеб кверде босизе кӀвана тушбабазда. Цинги, шагьар тушбабаз сверун ккун букӀаниги, къаси сардилъ тӀолабго аскар, пачаясул ахалда аскӀоб кӀиго къадада гьоркьоб бугеб кавудухъа къватӀире рорчӀана ва иорданалъул расалъиялдехун ралагьун лъутана. 5Амма вавилониязул аскар пачаясда хадуб бортана ва Ерихоналъул расалъиялда гьесда нахъ гӀунтӀана. Цинги пачаясул рагъухъаби гьевги вугелъув тун, рахъ-рахъалде тӀурана. 6Цидкиягь кверде восун, Ривла абулеб шагьаралде Вавилоналъул пачаясухъе вачана, ва гьениб гьесие хӀукму къотӀана+. 7Цидкиягьил васал гьесул берда цере чӀвана, цинги гьесул бералги рахъун, мазгарул рахсалги ран гьев Вавилоналде вачана+.

8Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун анцӀила ичӀабилеб соналъ, щуабилеб моцӀалъул анкьабилеб къоялъ, пачаясул рорчӀухъабазул бетӀер, Вавилоналъул пачаясул цевесев хъулухъчи Невузарадан вачӀана Иерусалималде. 9Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рукъалда, пачаясул кӀалгӀаялда ва киналго ярагьунелщинал минабазда цӀа гъуна. 10Иерусалим сверун къарал къадалги тӀуран щущахъ разаруна гьесул рагъухъабаз. 11РорчӀухъабазул бетӀер Невузараданица шагьаралда хутӀарабщинаб халкъ, Вавилоналъул пачаясул рахъалде лъутаралги рикӀкӀун, гӀемерал чагӀи асирлъуде рачун ана. 12Амма, цӀолбол ахазукь ва хурзабахъ хӀалтӀизаризе цо-цо мискинал чагӀи нахъа тана гьес.

13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рукӀарал мазгарул хӀубал, гьакал ва мазгарул хӀавуз рекана вавилонияз ва мазгар Вавилоналде босана+. 14Гьединго гьез росана хъуби, гулдул, нахучирахъазул билтабазе хӀалтӀизарулел квекьмаххал, суркӀа-щурун ва как-диналъе хӀалтӀизарулел киналго пахь-мазгаралъул тӀагӀелал+. 15Жеги рорчӀухъабазул бетӀерас росана гӀарац-меседалъул гьарурал киналго тӀагӀелал: кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал ва суркӀа-щурун. 16Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабураб кӀиго хӀободаса, хӀавузалдаса ва гьаказдаса бахъараб мазгар, гӀемерлъиялъ цӀазе хӀал кӀвечӀо+. 17Жиб-жиб хӀуби анцӀила микьго натӀалъ борхатаб букӀана. Мазгарул хӀобокькквел лъабго натӀалъ борхатаб букӀана – мазгарул гьинкатаналъ ва мазгарул соноялъ къачӀан букӀана гьеб сверуда-сверун. Гьединабго букӀана кӀиабилеб хӀубиги+.

18Пачаясул рорчӀухъабазул бетӀерас кӀудияв кашиш Сераягьги гьесда хадусев кашиш Цепаниягьги Мукъадасаб Рукъалъул лъабго кӀудияв хъулухъчиги асир гьаруна. 19Шагьаралдасаги рагъухъабазе нухмалъиялъе тарав цо ахтаги, пачаясул щуго гӀакълучиги, халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабулев аскаразул бетӀерав хъвадарухъанги, жеги лъабкъого хӀакимчиги асир гьаруна гьес. 20Гьел киналго Невузараданица Вавилоналде Ривлаялде щвезаруна. 21Хаматалъул ракьалда бугеб Ривла абураб шагьаралда, Вавилоналъул пачаяс хӀукмуги къотӀун, чӀвана гьел.

Гьедин ягьудиял, жиндирго ракьги тезабун, чияр ракьалде къотӀана.

Гедалиягь чӀвай

22АхӀикамил вас, Шафанил васасул вас Гедалиягь тана Вавилоналъул пача Навуходоносорица Ягьудиялда хутӀараб халкъалда тӀад бетӀерлъун+. 23Вавилоналъул пачаяс Гедалиягь тун вугин бетӀерлъунин рагӀидал аскаразул бутӀрулги цогидал гӀадамалги рачӀана Гедалиягьихъе Мицпаялде. Гьел рукӀана: Нетанягьил вас ИсмагӀел, Кареахил вас Ёханан, Нетофалдаса Танхуметил вас Сераягь, МагӀахаялдаса Яазаниягь ва гьезул чагӀи. 24Гьезул ракӀал гӀодоре риччазаризе гьезие ва гьезул чагӀазе гьа гьедана Гедалиягьица.

«Вавилониязул хӀакимзабазухъа хӀинкъуге нуж, – ин абуна гьес. – Вавилоналъул пачаясе хъулухъ гьабун парахатго гӀумру гьабе гьаб ракьалда ва нужее лъикӀ букӀине буго».

25Амма анкьабилеб моцӀалъ Нетанягьил вас, Элишамил васасул вас, пачаясул гӀагарлъиялъул чи ИсмагӀелица анцӀго чигун цадахъ вачӀун Гедалиягьги, ягьудиялги, гьесда цадахъ Мицпаялда рукӀарал вавилониялги чӀвана. 26Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб кинабго халкъ, гӀисинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого, аскаразул бутӀрулгун цадахъ, вавилониязухъа хӀинкъун Мисриялде лъутана.

Егьояхин туснахъалдаса эркен гьави

27Ягьудиялъул пача Егьояхин асир гьавун лъебералда анкьабилеб соналъ Эвил-Меродах вахъана Вавилоналъул пачалъун ва анцӀила кӀиабилеб моцӀрол къоло анкьабилеб къоялъ[*] гьес Егьояхин туснахъалдаса къватӀиве виччана+. 28Цогидал асир гьарурал пачабазда гьоркьов гьес гьев бищун тӀадегӀан гьавуна. 29Туснахълъиялъул ретӀелги хисана ва гьелдаса хадув пачаясда цадахъ квана-гьекъолезда гьоркьове ккана. 30Щибаб къоялъ гьесие къваригӀараб-тараб чӀезабуна пачаяс.

* 1:2 БагӀал-Зевув – пилистимазул шагьар Экроналъул аллагь. ЖугьутӀазул мацӀалда гьеб цӀаралъул магӀна ккола тӀутӀазул цевехъан абураб. Инжилалда (БегӀел-Зевул – жундузул пача) ГӀиса МасихӀица гьев жибго шайтӀабазул бетӀер илбисалда данде кколев вуго (бал. Матф. 10:25; 12:24-28).

* 3:20 Къурбаналъул ригь – Мусал Къануналда рекъон, жиб-жиб къоялъ радал ва бакъанида къурбанал (къойил къурбанал) тӀоритӀулаан БетӀергьанасул Рокъоб.

* 5:1 Барас – черхалда хъахӀаб къара чӀвазабун, инсанасул тӀом пасат гьабулеб, квешаб ва кутакалда захӀматаб унти. Мусал Къануналда рекъон, барасалъ унтарал гӀадамал хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунаан ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

* 5:5 10 талант – гӀага-шагарго 360 кило.

* 5:5 6000 шекел – гӀага-шагарго 70 кило.

* 5:17 ГӀизраилал гурел, батӀиял халкъазул гӀемерисел чагӀи божулаан Аллагьасе как-дин Гьесул халкъалъул ракьалда, ялъуни гьениса босараб ракьул гьабураб къурбаналъе бакӀалда цебе гурони гьабизе бегьуларин.

* 5:18 Риммон – сириязул пири-гъугъадиялъул аллагь.

* 5:22 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

* 6:24 Гьев ккола II Бен-Гьадад – тӀоцевесев Бен-Гьададил вас, ялъуни васасул вас (бал. 3 Пач. 15:18). Гьесул пачалъиялъул заман ккола гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 860–841 сс.

* 6:25 80 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 1 кило гӀарацалъул.

* 6:25 5 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 60 гр.

* 6:30 Жиндирго къварилъи, пакъирлъи ва балагьалъукье ккей загьир гьабизе бихъун ретӀелгун хӀебтил гьабураб гӀаба ретӀунаан доб заманалда.

* 7:1 Сат – гӀага-шагарго 6 кило; гьединго бал. 7:16, 18.

* 7:1 Шекел – гӀага-шагарго 11 гр.; гьединго бал. 7:16, 18.

* 8:13 Гьаниб ЭлишагӀица бицунеб буго цебеккунго Аллагьас Илясие рагьун букӀараб балъголъи (бал. 3 Пач. 19:15-17).

* 8:16 Доб заманалда цо-цо мехалъ инсуцаги васасги цадахъ гьабулаан пачалъи.

* 9:31 Бал. 3 Пач. 16:9-20.

* 11:4 ЕгьоядагӀ – Аталиял заманалда БетӀергьанасул Рукъалъул кӀудияв кашишлъун вукӀарав чи.

* 15:19 1000 талант – гӀага-шагарго 36 тонна гӀарцул.

* 15:20 50 шекел – гӀага-шагарго 600 гр. гӀарцул.

* 17:3 V Шалманасар – III Тиглатпаласарил вас ва гьесул ирсилав. Гьес пачалъи гьабуна цебесеб эраялъул 727–722 сс.

* 18:4 Нехуштан – пахьул борохь абураб магӀна ккола гьеб рагӀул.

* 18:13 Цебесеб эраялъул 701 с.

* 18:13 Сенахерив – II Саргонил вас ва гьесул ирсилав. Цебесеб эраялъул 705-681 соназ Ассириялъул пачалъун вукӀана гьев.

* 18:14 300 талант – гӀага-шагарго 10 тонна.

* 18:14 30 талант – гӀага-шагарго 1 тонна.

* 19:9 Куш абураб некӀсияб пачалъиялда гьоркьоре кколаан Мисриялъул, Суданалъул ва Эфиопиялъул ракьазул цо-цо бутӀаби.

* 19:21 Сионалъул бикрияй яс, ялъуни Иерусалималъул яс – поэзиялъул мацӀалда Иерусалим абураб магӀна ккола гьелъул.

* 20:18 Ахтаби – бихьинлъиялъул къуваталдаса махӀрум гьарурал бихьинал ва пачабазул кӀалгӀаялда кӀудияб даражаялъул хӀакимзаби.

* 23:7 Бал. 3 Пач. 14:24.

* 23:10 Бал. 3 Пач. 11:5.

* 23:13 Зайтуналъул магӀарда хъубал ишалги гьарун гьеб чорок гьабун букӀиндал, гьелда, иришгъат гьабун, ГӀажалалъул мегӀерилан абулеб буго гьаб бакӀалда.

* 23:13 Бал. 3 Пач. 11:7.

* 23:33 100 талант – гӀага-шагарго 3600 кило.

* 23:33 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

* 24:2 Касдим – Вавилоналъул батӀияб цӀар.

* 25:1 Цебесеб эраялъул 588 сон, 15 январь.

* 25:3 Цебесеб эраялъул 586 сон, 18 июль. Ункъабилеб моцӀ (гӀизраилазул некӀсияб календаралда рекъон) букӀин лъала Йирмиягьил тӀехьалда бугеб хъвай-хъвагӀаялъул кьучӀалда.

* 25:27 Цебесеб эраялъул 561 сон, 2 апрель.

+ 1:1 3 Пач. 22:37, 2 Пач. 8:2, 4 Пач. 3:5

+ 1:2 Чап. 20:9, Мат. 10:25, Мат. 12:24, Мар. 3:22, Лук. 11:15, 4 Пач. 8:8

+ 1:3 3 Пач. 17:1, 3 Пач. 21:17
+ 1:8 Мат. 3:4, Мар. 1:6
+ 1:10 Лук. 9:54
+ 2:1 Байб. 5:24, 3 Пач. 19:19-21,
+ 2:4 3 Пач. 16:34
+ 2:12 4 Пач. 6:17, 4 Пач. 13:14
+ 2:16 3 Пач. 18:12, Чап. 8:39
+ 2:25 3 Пач. 18:20
+ 3:2 3 Пач. 16:31, 4 Пач. 10:26
+ 3:3 3 Пач. 12:28-32
+ 3:5 4 Пач. 1:1
+ 3:7 3 Пач. 22:4
+ 3:9 3 Пач. 22:47
+ 3:11 3 Пач. 22:7
+ 3:13 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6

+ 3:15 1 Пач. 10:5, 1 Пач. 16:17, 3 Пач. 18:46

+ 4:1 Мат. 18:25
+ 4:12 4 Пач. 5:20-27, 4 Пач. 8:4-5
+ 4:16 Байб. 18:14
+ 4:27 Мат. 28:9, Байб. 18:17,
+ 4:29 3 Пач. 18:46, Лук. 10:4
+ 4:31 3 Пач. 18:29, Ин. 11:11
+ 4:33 Якъ. 5:16
+ 4:34 3 Пач. 17:21, Чап. 20:10
+ 4:37 Жугь. 11:35
+ 4:38 4 Пач. 2:1

+ 4:42 1 Пач. 9:4, Мат. 14:16-21, Мат. 15:32-38, Мар. 6:37-44, Мар. 8:4-9, Лук. 9:13-17, Ин. 6:5-13

+ 5:1 Лук. 4:27,
+ 5:7 3 Пач. 20:7
+ 5:15 Дан. 2:47
+ 5:16 Дан. 5:17
+ 5:20 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 8:4-5
+ 6:13 Байб. 37:17
+ 6:18 Байб. 19:11
+ 6:22 ГӀакъилал рагӀаби 25:21, Рум. 12:20
+ 6:24 3 Пач. 15:18, 3 Пач. 20:1, 4 Пач. 8:27
+ 6:26 2 Пач. 14:4
+ 7:2 4 Пач. 7:17
+ 7:6 2 Пач. 5:24, 4 Пач. 6:17
+ 7:17 4 Пач. 7:2
+ 8:1 4 Пач. 4:35-37, Байб. 41:27
+ 8:4 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 5:20-27
+ 8:7 4 Пач. 6:24

+ 8:8 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17, 1 Пач. 9:7, 4 Пач. 1:2

+ 8:12 4 Пач. 10:32, 4 Пач. 12:17, 4 Пач. 13:22,

+ 8:13 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17
+ 8:18 3 Пач. 12:28-30, 3 Пач. 16:31-33
+ 8:19 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36
+ 8:20 Байб. 27:40, 3 Пач. 22:47
+ 8:26 4 Пач. 11:1
+ 8:28 4 Пач. 8:15, 3 Пач. 22:3
+ 9:1 4 Пач. 8:28
+ 9:2 3 Пач. 19:16
+ 9:3 1 Пач. 10:1
+ 9:7 3 Пач. 18:4

+ 9:9 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11, 3 Пач. 21:21-22

+ 9:10 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:36

+ 9:13 Мат. 21:8, Мар. 11:8, 2 Пач. 15:10, 3 Пач. 1:34

+ 9:14 4 Пач. 8:28-29
+ 9:21 3 Пач. 21:1
+ 9:26 3 Пач. 21:19
+ 9:28 4 Пач. 23:30
+ 9:31 3 Пач. 16:9-13
+ 9:34 3 Пач. 16:31
+ 9:36 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:10
+ 10:1 3 Пач. 16:24
+ 10:7 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

+ 10:10 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:17 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:18 3 Пач. 16:31-32
+ 10:19 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6
+ 10:21 3 Пач. 16:32
+ 10:24 3 Пач. 20:39
+ 10:25 3 Пач. 18:40
+ 10:26 4 Пач. 3:2
+ 10:27 4 Пач. 23:14
+ 10:29 3 Пач. 12:28
+ 10:30 4 Пач. 15:12
+ 10:32 4 Пач. 8:12
+ 11:1 4 Пач. 8:26, 4 Пач. 9:27,
+ 11:10 2 Пач. 8:7,
+ 11:12 1 Пач. 10:24
+ 11:14 4 Пач. 23:3,
+ 11:18 4 Пач. 10:27
+ 12:3 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43
+ 12:9 Мар. 12:41, Лук. 21:1
+ 12:15 4 Пач. 22:7
+ 12:17 4 Пач. 8:12
+ 12:18 3 Пач. 15:18
+ 13:1 4 Пач. 11:2
+ 13:2 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 13:3 4 Пач. 8:12
+ 13:6 3 Пач. 16:33
+ 13:11 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 13:12 4 Пач. 14:8-15
+ 13:14 4 Пач. 2:12, 4 Пач. 6:17
+ 13:17 3 Пач. 20:26
+ 13:22 4 Пач. 8:12
+ 13:25 4 Пач. 13:19
+ 14:1 4 Пач. 12:21
+ 14:4 4 Пач. 12:3
+ 14:5 4 Пач. 12:20
+ 14:7 2 Пач. 8:13,
+ 14:14 3 Пач. 7:51, 4 Пач. 12:18
+ 14:15 4 Пач. 13:12
+ 14:22 3 Пач. 9:26
+ 14:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 14:25 3 Пач. 8:65, Юнус 1:1
+ 14:26 4 Пач. 9:8, 4 Пач. 13:23
+ 15:1 4 Пач. 14:21
+ 15:4 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43
+ 15:9 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 15:12 4 Пач. 10:30
+ 15:14 3 Пач. 14:17
+ 15:18 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 15:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 15:28 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16
+ 15:32 4 Пач. 15:7
+ 15:35 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43,
+ 15:37 4 Пач. 16:5,
+ 16:3 3 Пач. 12:28-30,
+ 16:5 4 Пач. 15:37,
+ 16:6 4 Пач. 14:22
+ 16:7 4 Пач. 15:19, 4 Пач. 15:29
+ 16:8 4 Пач. 12:18
+ 16:17 3 Пач. 7:27-39, 3 Пач. 7:23-26
+ 17:1 4 Пач. 15:30
+ 17:5 4 Пач. 18:9-12,
+ 17:9 4 Пач. 18:8
+ 17:15 Рум. 1:21,

+ 17:16 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:15, 3 Пач. 16:33, 4 Пач. 21:3, 4 Пач. 23:5

+ 17:20 4 Пач. 13:3, 4 Пач. 15:29

+ 17:21 3 Пач. 11:11, 3 Пач. 11:31, 3 Пач. 12:20, 3 Пач. 12:28-30

+ 17:28 3 Пач. 12:29
+ 17:32 3 Пач. 12:29
+ 17:34 Байб. 32:28, Байб. 35:10
+ 17:41 3 Пач. 18:21
+ 18:5 4 Пач. 23:25
+ 18:8 4 Пач. 17:9
+ 18:9 4 Пач. 17:3-7,
+ 18:15 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 12:18
+ 18:22 4 Пач. 18:4,
+ 18:26 Дан. 2:4
+ 18:31 3 Пач. 4:25
+ 18:34 4 Пач. 17:24,
+ 18:35 Дан. 3:15, 4 Пач. 19:12,
+ 19:4 2 Пач. 16:12
+ 19:12 Байб. 11:31
+ 19:13 4 Пач. 18:33-34
+ 19:15 3 Пач. 18:39,
+ 19:16 Дан. 9:18
+ 19:32 2 Пач. 20:15
+ 19:35 2 Пач. 24:16,
+ 19:36 Байб. 10:11, Юнус 1:2
+ 19:37 Байб. 8:4,
+ 20:3 4 Пач. 18:3
+ 20:6 4 Пач. 19:34
+ 20:17 4 Пач. 24:13,
+ 20:18 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 25:7,

+ 21:3 4 Пач. 18:4, 3 Пач. 16:32-33, 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 23:5,

+ 21:4 3 Пач. 18:29,
+ 21:5 3 Пач. 6:36, 3 Пач. 7:12
+ 21:8 3 Пач. 9:3,
+ 21:11 Байб. 15:16, 3 Пач. 21:26
+ 21:12 1 Пач. 3:11,
+ 21:13 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 17:6
+ 21:16 4 Пач. 24:4
+ 21:18 4 Пач. 21:26, Ин. 19:41,
+ 21:21 4 Пач. 21:2-7
+ 21:26 4 Пач. 21:18
+ 22:4 4 Пач. 12:9-15
+ 22:7 4 Пач. 12:15
+ 22:14 Лук. 2:36, Чап. 21:9, 1 Кор. 11:5,
+ 22:20 4 Пач. 23:24,
+ 23:3 4 Пач. 11:14,
+ 23:4 4 Пач. 21:3, 3 Пач. 15:13
+ 23:5 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 21:3
+ 23:7 3 Пач. 14:24
+ 23:12 4 Пач. 21:4-5
+ 23:13 3 Пач. 11:5-7
+ 23:14 4 Пач. 10:27
+ 23:15 3 Пач. 12:28
+ 23:16 3 Пач. 13:2
+ 23:17 3 Пач. 13:30-31
+ 23:20 3 Пач. 13:2
+ 23:25 4 Пач. 18:5
+ 23:26 4 Пач. 21:11,
+ 23:27 4 Пач. 21:4
+ 23:30 4 Пач. 9:28, 1 Пач. 10:1
+ 23:31 4 Пач. 24:18
+ 23:34 4 Пач. 24:17, Дан. 1:7,
+ 24:1 Дан. 1:1

+ 24:2 4 Пач. 20:17, 4 Пач. 21:12-14, 4 Пач. 23:27

+ 24:3 4 Пач. 21:2-7, 4 Пач. 21:16, 4 Пач. 21:23-26

+ 24:12 4 Пач. 20:18,
+ 24:13 4 Пач. 20:17, Дан. 1:2
+ 24:17 4 Пач. 23:34, Дан. 1:7
+ 24:18 4 Пач. 23:31
+ 25:6 4 Пач. 23:33,
+ 25:7 4 Пач. 20:18
+ 25:13 3 Пач. 7:15-37,
+ 25:14 3 Пач. 7:45, 3 Пач. 7:50
+ 25:16 3 Пач. 7:47
+ 25:17 3 Пач. 7:15-22
+ 25:22 4 Пач. 22:12,
+ 25:27 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 24:15,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=AVR

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ж

7. З

8. И

9. К

10. КЪ

11. Л

12. М

13. Н

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. ТӀ

19. У

20. ХЪ

21. ЦӀ

22. Ш

23. Щ

24. Э

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян

Арфа

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5, 7)

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

ГанчӀал речӀчӀулеб алат

Давуд ва Голиаф

Жергъен

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

КъотӀиялъул гъамас

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

Къурбаналъе бакӀ – гӀадамаз БетӀергьанасе къурбаналъе кьолел хӀайванал, ролъ, чагъир, махӀгьуинал нахал ва гь. ц. тӀад рухӀизе БетӀергьанасул Рокъоб бараб ункъбокӀонаб бакӀ. Къурбаналъе бакӀалъул ункъабго рахъалда эхеде ритӀарал цӀутӀелал рукӀана, лълъаралин абулел. Къурбаналъе хъураб хӀайваналъул бутӀа, ялъуни гьелъул тӀубараб къаркъала къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан рахъу лъугьинегӀан; гьелъул кӀкӀуялдалъун ва махӀалдалъун БетӀергьанас гьеб къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда, аслияб къагӀидаялъ, кӀиго батӀияб къурбаналъе бакӀ бихьизабун буго: тӀоцебесеб – алат кӀутӀичӀеб ганчӀил бараб; кӀиабилеб – цӀулал бараб, тӀад маххги ккураб. Гьединго гьитӀинаб, тӀад меседги ккураб, къурбаналъе бакӀги букӀана Мукъадасаб бакӀалда лъун – тӀад махӀгьуинал нахал рухӀулеб.

Лира

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

МугӀжизат – Аллагьасул Калимаялда жаниб гьедин абула тӀабигӀаталдалъун ялъуни инсанасдалъун ккараб кинаб бугониги хӀикматаб ишалда: гьединал ишаз БетӀергьанасул амруялъе нугӀлъи гьабула.

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

Рорхалъаби – ханааниязул халкъаз батӀи-батӀиял аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадаталъе ва зияратазе рорхалъабазда, чӀахӀиял гъутӀбузда гъоркь, ялъуни расалъиялда рарал бакӀал рукӀунаан. Гьединал бакӀазда, аслияб къагӀидаялъ, БагӀалил ва Ашерал дин гьабулаан. Гьенир Ашерал хӀубалги лъолаан ва гьезда цере къурбанал хъолаан; гьенибго хъахӀбалъи-пасалъиги гьабулаан, гьелдалъун ах-хуралъул ва гӀумруялъул щибаб рахъалъ бачӀин гьарзалъизе ва ракь цӀилъизе. Зама-заманалда гӀизраилалцин руссунаан гьеб диналде. Аллагьасул Калимаялда рекъон, гьел БетӀергьанасе кутакалда рихарал ишал руго ва, аварагзабиги гьоркьор ккун, Аллагьас гӀемераб нагӀана кьолеб буго гьединаб къагӀидаялъ дин гьабулел чагӀазе ва гьезие жазаги буго. ХӀакъав Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялъе НекӀсияб КъотӀиялда бихьизабун буго Иерусалималда бараб ва КъотӀиялъул гъамас жаниб лъураб БетӀергьанасул Рукъ. (бал. 4 Пач. 23:1-28)

Систр

Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

Сур

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

Урим ва Туммим – Урим (нур) ва Туммим (камиллъи). Кисаялда релълъараб жо меседил рахсаца бан букӀунаан эфодалъул каранда ва гьелда жанир Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал рукӀунаан – Урим ва Туммим. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин, амма ракӀчӀун кин гьел хӀалтӀизарулел рукӀарабали абизе кӀоларо.

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

ЩвантӀих

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Картаби (Пачазабазул тӀехь)

1. Вавилоналъул империя

2. ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

3. ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

4. Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Картаби

Вавилоналъул империя

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Table of Contents

- Пачазабазул тӀехь: 4 Пачаби

- Пачазабазул тӀехь

- ЦеберагӀи

- 4 Пачаби

- ЦеберагӀи
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25

- РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

- Арфа
- Ассирия
- Ашера
- Ашторат
- БагӀал
- Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ
- Вавилон
- ГанчӀал речӀчӀулеб алат
- Давуд ва Голиаф
- Жергъен
- Зобалазул бо
- Иордан
- Кашиш
- Къавм
- КъотӀи
- КъотӀиялъул гъамас
- КъотӀиялъул гъамас
- Къурбан
- Къурбаналъе бакӀ
- Лира
- Мажлисалъул Чадир
- МугӀжизат
- Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ
- НатӀ
- Пасха
- Пилистимал
- Ралъад
- Рорхалъаби
- Систр

- Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

- Сур
- Терафимал
- ТӀубан бухӀулеб къурбан
- Урим ва Туммим
- Хъерувимал
- ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам
- Шамат къо
- ЩвантӀих
- Эфод

- Картаби (Пачазабазул тӀехь)

- Вавилоналъул империя
- ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал
- ГӀизраилалъул къавмазул ракьал
- Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи